Tâm huyết giữ nghề làm giấy dó truyền thống ở Hà Nội
Theo chân nhóm bạn trẻ thực hiện Dự án “Từ dó mà ra" về làng nghề giấy dó Yên Thái (phường Tây Hồ, TP Hà Nội), chúng tôi không khỏi ngỡ ngàng khi những dấu vết của làng nghề giấy dó vang danh năm xưa gần như đã biến mất. Những gì còn sót lại của giấy dó Yên Thái chỉ có thể tìm thấy tại Bảo tàng Giấy dó (số 189 phố Trích Sài), một dự án thuộc Zó Project. Ngoài ra ở Hà Nội còn một địa chỉ nhỏ bán loại giấy đặc biệt này, đó là nhà số 42 phố Hàng Cân .
Với mong muốn được tận mắt chứng kiến quy trình làm giấy dó và lắng nghe những câu chuyện từ người trong nghề, chúng tôi tiếp tục hành trình về làng giấy Phong Khê, phường Võ Cường, tỉnh Bắc Ninh. Việc tìm kiếm những hộ gia đình còn giữ nghề tại đây cũng không dễ dàng, bởi sự thật nghề làm giấy dó đang dần mai một trong cuộc sống hiện đại với nhiều chất liệu mới mẻ. Khoảnh khắc tìm được ngôi nhà vẫn còn làm giấy dó truyền thống của ông Nguyễn Trọng Chắc và bà Nguyễn Thị Đào khiến chúng tôi xúc động.
Du khách nước ngoài tham quan không gian trưng bày nguyên liệu làm giấy dó.
Nhưng điều khiến chúng tôi trăn trở hơn đến từ lời tâm sự chân thành của người nghệ nhân đã dành cả đời để níu giữ giấy dó. “Gia đình tôi giữ nghề làm giấy dó truyền thống đến nay đã được 4 đời. Nghề này không dễ học, nếu không có người truyền lại thì coi như mất. Chúng tôi rất lo mai kia già yếu, mất đi thì nghề cũng chẳng còn. Giấy dó giờ chủ yếu được làm bởi những người già, người không thể lao động nặng. Tôi cũng mong lớp trẻ theo nghề lắm, nhưng làm nghề giấy dó công thấp, khó ra tiền. Nghĩ mà tiếc...”, ông Chắc trăn trở.
Lời chia sẻ mộc mạc của ông Chắc như lời nhắc nhở, thôi thúc đối với lớp trẻ. Chính từ đó, Dự án “Từ dó mà ra” được tiếp thêm động lực để không chỉ kể câu chuyện về giấy dó, mà còn tìm cách đưa chất liệu truyền thống này đến gần hơn với giới trẻ. Nguyễn Trung Kiên, Trưởng nhóm Dự án "Từ dó mà ra" cho biết: “Chúng em sinh ra trong thời đại mới nên gần như hoàn toàn xa lạ với giấy dó. Dự án lần này không chỉ nhằm truyền thông, lan tỏa hình ảnh giấy dó cho mọi người, mà còn là cơ hội để chính chúng em được học, được hiểu về giá trị của loại giấy này”.
Theo Nguyễn Trung Kiên, giấy dó không thể được cảm nhận trọn vẹn nếu chỉ nhìn bằng mắt. Chỉ khi chạm tay vào bề mặt thô mộc nhưng dẻo dai, người ta mới thấy sự khác biệt giữa giấy dó và giấy công nghiệp. Giấy dó có thể mỏng nhưng rất dai, giữ nét mực bền lâu theo thời gian, điều khiến nó từng được sử dụng trong tranh dân gian, sắc phong hay thư cổ. Ngoài ra, chính vì quy trình làm thủ công cầu kỳ, tốn nhiều công sức nên giá thành giấy dó khá cao, khiến loại giấy này dần vắng bóng trong đời sống thường nhật.
Bằng sự sáng tạo và mong muốn gìn giữ, lan tỏa câu chuyện về giấy dó, nhóm bạn trẻ quyết định lựa chọn cách kể chuyện gần gũi với thời đại từ truyền thông số đến tạo ra một không gian trải nghiệm, nơi người trẻ được chạm vào giấy dó theo đúng nghĩa. Tại sự kiện trải nghiệm, giấy dó được ứng dụng sáng tạo trong những vật dụng gần gũi như sổ tay, thẻ đánh dấu sách, thẻ bài, bàn cờ vua, cờ tướng... Đặc biệt, hoạt động xeo giấy dó trực tiếp luôn thu hút sự quan tâm của du khách, để lại nhiều ấn tượng và phản hồi tích cực.
Lật giở từng trang nhật ký mà du khách để lại khi trải nghiệm giấy dó của Dự án “Từ dó mà ra”, chúng tôi xúc động với những dòng viết tay: “Từng vân giấy, từng nét chữ đều gợi nhắc về sự bền bỉ của một nghề thủ công lâu đời. Dù xã hội ngày càng hiện đại, mình mong giấy dó vẫn sẽ tiếp tục được gìn giữ và truyền lại cho các thế hệ sau”.
Thái Quỳnh
