Thúc đẩy sáng tạo gắn với bảo tồn di sản làng nghề

Du khách tham quan, trải nghiệm ở làng Rối nước Đào Thục.

Thăng Long - Hà Nội từ lâu không chỉ nổi tiếng với hệ thống di tích lịch sử, phố cổ hay những công trình kiến trúc giàu giá trị, mà còn là vùng đất của hàng trăm làng nghề truyền thống. Những nghề thủ công được gìn giữ qua nhiều thế hệ đã tạo nên bản sắc riêng cho Thủ đô, đồng thời phản ánh sự khéo léo, sáng tạo và tri thức dân gian của người Việt.

Việt Nam hiện có hàng nghìn làng nghề và nghề truyền thống, tạo nên nguồn tài nguyên văn hóa đặc biệt quý giá. Mỗi sản phẩm thủ công không đơn thuần là một mặt hàng phục vụ đời sống mà còn chứa đựng những câu chuyện lịch sử, tập quán, kỹ thuật chế tác và giá trị thẩm mỹ được tích lũy qua nhiều thế kỷ. Đây cũng là nền tảng quan trọng để phát triển các ngành công nghiệp văn hóa trong tương lai.

Chính vì vậy, bảo tồn làng nghề hôm nay không chỉ dừng ở việc giữ nguyên những kỹ thuật cũ, mà còn cần tạo điều kiện để các giá trị truyền thống được tiếp tục phát triển trong bối cảnh mới, đáp ứng nhu cầu của thị trường và đời sống hiện đại.

Với tinh thần đó, Re:Craft 2026 - Làng nghề tái sinh được xây dựng như một xưởng sáng tạo mở, nơi nghệ nhân, nhà thiết kế và sinh viên cùng bước vào hành trình đối thoại giữa truyền thống và đương đại, giữa kỹ nghệ thủ công với tư duy thiết kế hiện đại.

Mang chủ đề "Làng nghề tái sinh", chương trình hướng tới việc giúp người trẻ tiếp cận trực tiếp với di sản thông qua khảo sát thực tế, nghiên cứu, thực hành và phát triển sản phẩm. Thay vì chỉ tìm hiểu trên sách vở, sinh viên sẽ cùng nghệ nhân giải mã những giá trị cốt lõi của từng làng nghề để từ đó đề xuất các hướng phát triển phù hợp với đời sống hôm nay.

Các nhóm tham gia được tổ chức theo mô hình liên ngành, kết hợp kiến thức về thiết kế, văn hóa, truyền thông và kinh tế sáng tạo. Mỗi nhóm sẽ đồng hành cùng một làng nghề truyền thống, làm việc trực tiếp với nghệ nhân để tìm hiểu về chất liệu, kỹ thuật chế tác, câu chuyện văn hóa cũng như những khó khăn, nhu cầu phát triển thực tế.

Năm làng nghề tham gia chương trình gồm Sơn mài Hạ Thái, Gốm Kim Lan, Rối nước Đào Thục, Mây tre đan Phú Vinh và Thêu Quất Động. Đây đều là những làng nghề tiêu biểu của Hà Nội, đại diện cho nhiều chất liệu và kỹ thuật thủ công đặc sắc, từ sơn mài, gốm, nghệ thuật rối nước đến mây tre đan và nghề thêu truyền thống.

Trong suốt quá trình làm việc, các nhóm sẽ phải giải mã "DNA thiết kế" của từng làng nghề, bao gồm hệ thống màu sắc, họa tiết, chất liệu, kỹ thuật và các câu chuyện văn hóa đặc trưng. Trên cơ sở đó, mỗi nhóm phát triển một mẫu sản phẩm hoàn chỉnh, hướng tới việc đưa tinh hoa làng nghề vào những sản phẩm có tính ứng dụng cao trong đời sống hiện đại.

Bên cạnh nhiệm vụ sáng tạo sản phẩm bằng tư duy thiết kế mới, chương trình còn khuyến khích các nhóm xây dựng giải pháp nhằm nâng cao giá trị thương hiệu làng nghề; với các đề xuất về ứng dụng, thương mại hóa sản phẩm; đồng thời phát triển, kể câu chuyện di sản bằng ngôn ngữ truyền thông số để đưa nghề truyền thống đến gần hơn với công chúng, đặc biệt là giới trẻ.

Theo PGS.TS Vũ Ngọc Anh, Hiệu trưởng Trường ĐH Kiến trúc Hà Nội, Summer Camp Re:Craft 2026 được xây dựng như không gian kết nối giữa nhà trường, nghệ nhân, làng nghề và các đối tác nhằm thúc đẩy sáng tạo gắn với bảo tồn di sản. Thông qua mô hình học tập trải nghiệm, sinh viên không chỉ được tiếp cận thực tiễn mà còn được nuôi dưỡng trách nhiệm với cộng đồng, góp phần viết tiếp câu chuyện của các làng nghề bằng ngôn ngữ thiết kế đương đại.

Ông cho rằng, trong bối cảnh công nghiệp văn hóa ngày càng được chú trọng, bảo tồn di sản không thể chỉ dừng lại ở việc gìn giữ nguyên trạng, mà cần những cách tiếp cận mới để đưa giá trị truyền thống vào dòng chảy của đời sống hôm nay.

Có thể thấy, Re:Craft 2026 còn được xem là mô hình giáo dục liên ngành, nơi sinh viên học từ thực địa, học từ nghệ nhân và từ chính những vấn đề mà các làng nghề đang đối mặt. Qua đó, chương trình góp phần hình thành thế hệ những người làm sáng tạo mới, biết trân trọng tri thức truyền thống, đồng thời có năng lực thiết kế, kết nối và lan tỏa giá trị di sản trong bối cảnh phát triển của công nghiệp văn hóa.

Được kỳ vọng trở thành một trong những điểm nhấn của Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội 2026, Re:Craft 2026 không chỉ tôn vinh trí tuệ thủ công của cha ông mà còn mở ra cơ hội để các làng nghề tìm thấy sức sống mới. Khi người trẻ mang tư duy sáng tạo gặp gỡ kinh nghiệm của nghệ nhân, di sản sẽ không chỉ được bảo tồn mà còn tiếp tục phát triển, trở thành nguồn lực văn hóa và kinh tế quan trọng, góp phần khẳng định bản sắc của Hà Nội trong thời đại sáng tạo.

Thành Nam