Lâm Đồng: Ðánh thức sức sống mới cho nghề gốm Chăm

Đoàn công tác của Cục Di sản văn hóa tham quan làng gốm Chăm

Giữ hồn di sản

Giữa vùng đất đầy nắng gió của xã Bắc Bình, làng gốm Chăm Bình Đức vẫn lặng lẽ lưu giữ những giá trị văn hóa truyền thống được trao truyền qua nhiều thế hệ. Không sử dụng bàn xoay như nhiều làng nghề khác, các nghệ nhân nơi đây hoàn toàn tạo hình sản phẩm bằng tay từ nguồn đất sét địa phương, tạo nên những chiếc nồi, chum, bình nước hay sản phẩm thủ công mỹ nghệ mang đậm dấu ấn văn hóa Chăm.

Nghệ nhân gốm Chăm Lương Thị Hòa cho biết, nghề gốm đã gắn bó với đời sống của người Chăm từ bao đời nay. Từ khi còn nhỏ, bà đã được các bậc cao niên trong gia đình truyền dạy từng công đoạn làm gốm. Đến nay, dù cuộc sống có nhiều đổi thay nhưng những kỹ thuật truyền thống vẫn được gìn giữ gần như nguyên vẹn.

Điều làm nên nét riêng của gốm Chăm Bình Đức chính là sự mộc mạc và tính thủ công gần như tuyệt đối. Từ khâu chọn đất, nhào nặn, tạo hình đến phơi nắng và nung lộ thiên đều được thực hiện bằng kinh nghiệm tích lũy qua nhiều thế hệ. Sự kết hợp giữa đất, lửa, gió và nắng tạo nên những sản phẩm mang màu sắc tự nhiên, không sản phẩm nào giống sản phẩm nào. Không chỉ là nghề mưu sinh, nghề làm gốm còn lưu giữ những giá trị văn hóa, tín ngưỡng và tri thức dân gian của cộng đồng người Chăm.

Nghệ nhân gốm Chăm tạo hình sản phẩm bằng tay.

Tuy nhiên, cũng như nhiều nghề truyền thống khác, nghề gốm Chăm đang đối mặt với không ít khó khăn. Nhiều nghệ nhân đã lớn tuổi trong khi lớp trẻ kế cận còn hạn chế. Không gian sản xuất ngày càng thu hẹp, sản phẩm thủ công phải cạnh tranh với các mặt hàng công nghiệp có giá thành thấp và tiện dụng hơn. Điều đó đặt ra yêu cầu cấp thiết phải tìm hướng đi mới để bảo tồn và phát huy giá trị của làng nghề.

Phát triển du lịch cộng đồng

Nhằm bảo tồn và phát huy giá trị nghề gốm Chăm, cuối năm 2025, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch triển khai dự án Kết nối di sản văn hóa phi vật thể “Nghề làm gốm của người Chăm” với hành trình du lịch Bình Đức - Bình Tiến tại xã Bắc Bình. Thông qua các lớp tập huấn, nghệ nhân và người dân được trang bị kỹ năng quảng bá, kể chuyện về di sản, xây dựng tư liệu phục vụ công tác bảo tồn và phát triển du lịch.

Sau tập huấn, các hoạt động truyền nghề, trưng bày và giới thiệu sản phẩm tiếp tục được duy trì, góp phần thu hút lớp trẻ tham gia gìn giữ nghề truyền thống. Nhiều nghệ nhân cũng chủ động giới thiệu sản phẩm, chia sẻ câu chuyện về nghề gốm đến du khách, từng bước đưa di sản đến gần hơn với cộng đồng.

Đặc biệt, việc kết nối làng gốm với du lịch cộng đồng đang mở ra hướng phát triển mới cho địa phương. Du khách đến Bình Đức không chỉ được tham quan làng nghề mà còn trực tiếp trải nghiệm các công đoạn làm gốm dưới sự hướng dẫn của nghệ nhân. Những trải nghiệm chân thực giúp du khách hiểu hơn về giá trị của nghề truyền thống, đồng thời tạo thêm nguồn thu nhập cho người dân.

Nghề gốm Chăm đang đối mặt với không ít khó khăn.

Bí thư Đảng ủy xã Bắc Bình Nguyễn Quốc Thắng cho biết, dự án góp phần thực hiện hiệu quả công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể “Nghề làm gốm truyền thống của người Chăm” đã được UNESCO ghi danh cần bảo vệ khẩn cấp. Đồng thời, dự án còn tạo động lực để người dân tham gia phát triển du lịch cộng đồng, nâng cao thu nhập và gìn giữ nghề truyền thống.

Từ những kết quả bước đầu, mô hình gắn nghề gốm Chăm với du lịch đang mở ra hướng đi hiệu quả trong bảo tồn và phát huy giá trị di sản. Khi người dân trực tiếp tham gia gìn giữ và hưởng lợi từ nghề truyền thống, gốm Chăm không chỉ được bảo tồn mà còn trở thành sản phẩm du lịch văn hóa đặc sắc, góp phần tạo sinh kế, nâng cao thu nhập và thúc đẩy phát triển bền vững. Qua đó, những giá trị văn hóa lâu đời của cộng đồng người Chăm tiếp tục được gìn giữ, lan tỏa trong đời sống hiện đại.

Thu Hà