Khôi phục nghề dệt thổ cẩm của người M'nông
Giữa không gian náo nhiệt của khu Thái Học, Văn Miếu - Quốc Tử Giám, người ta phải thật chú tâm mới nghe thấy tiếng lách cách vang lên từ những khung cửi. Ở ngay lối vào khu trưng bày, hình ảnh những phụ nữ M'nông trong trang phục dân tộc đang miệt mài dệt vải lại càng trở nên nổi bật, khiến nhiều du khách tò mò. Từ những cử động tay khéo léo và nhanh thoăn thoắt, từng sợi chỉ được xe đều, từng đường dệt được lồng cẩn thận để tạo nên những hoa văn rất riêng của người dân Tây Nguyên.
Khu trưng bày sản phẩm nghề dệt truyền thống M'nông tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám (TP Hà Nội).
Vừa chăm chú nhặt các sợi chỉ để dệt hoa văn, bà Hbơ Hmok (xã Liên Sơn Lắk, tỉnh Đắk Lắk) vừa kể: "Nét độc đáo trong những sản phẩm dệt của người M'nông là tấm dệt thường sặc sỡ và mang tính hội họa, giống như một bức tranh ngẫu hứng hơn là sự trang trí đơn thuần. Trên nền vải đen là các mảng màu mạnh như trắng, vàng, đỏ. Những mảng màu ấy đan xen và lặp lại cùng các hoa văn sống động. Ngoài hoa văn truyền thống như các hình tam giác đối đỉnh, hình sóng nước, chim thú, cỏ cây, người M'nông còn đưa vào tấm vải những hoa văn, hình ảnh của cuộc sống hiện đại như: Hình khẩu súng, máy bay, bình hoa, chữ kỷ niệm... Mỗi hoa văn mang theo ý nghĩa về thiên nhiên và con người, phản ánh đời sống sinh hoạt, nét đẹp văn hóa, tín ngưỡng của người dân Tây Nguyên".
Chiêm ngưỡng các sản phẩm đa dạng và rực rỡ từ dệt thổ cẩm như áo, khăn, túi, phụ kiện tại khu trưng bày, có lẽ ít ai biết rằng, nghề dệt thổ cẩm truyền thống của người M'nông mới được khôi phục gần đây. Trong đời sống hiện đại, đồng bào M'nông ít sử dụng trang phục truyền thống, số người duy trì nghề dệt thưa dần, họa tiết thổ cẩm nguyên bản cũng dần biến mất.
Trong hành trình khôi phục nghề dệt của dân tộc, bà H’Kim Hoa Byă, nguyên Trưởng ban Dân vận Tỉnh ủy Đắk Lắk đã dành nhiều tâm huyết. Một lần công tác về buôn Lê (tỉnh Đắk Lắk) năm 2023, thấy chị em người M'nông miệt mài bên khung dệt, bà quyết tâm cùng địa phương khôi phục nghề dệt truyền thống. Bà làm việc với chính quyền để xin bố trí nhà cộng đồng buôn làm nơi dệt, mời nghệ nhân truyền dạy, hỗ trợ nguyên liệu dệt. Sau nhiều lần trăn trở tìm hướng phát triển và đầu ra cho sản phẩm, bà quyết định cải tiến chất liệu, đưa sợi tơ tằm, sợi tre, sợi cà phê để dệt vải thay cho sợi chỉ len. “Dùng sợi mới trên những hoa văn cũ, từng mẫu khăn, áo, túi, cà vạt... vẫn mang đậm dấu ấn M'nông nhưng mềm hơn, bền hơn, dễ ứng dụng hơn”, bà H’Kim Hoa Byă chia sẻ.
Những sản phẩm dệt thổ cẩm M'nông được giới thiệu tại Festival Thăng Long - Hà Nội 2025 thu hút sự quan tâm của du khách trong và ngoài nước. Nhiều khách nước ngoài nhận xét các sản phẩm thật sự rất đẹp, khiến họ thích thú, ngưỡng mộ tài năng và chiều sâu văn hóa của người Việt Nam. Với cơ hội trưng bày sản phẩm tại festival lần này, bà H’Kim Hoa Byă bày tỏ: “Chúng tôi muốn gửi gắm thông điệp: Mỗi chi tiết trên tấm thổ cẩm là một câu chuyện về văn hóa dân tộc và những câu chuyện ấy cần được kể cho hậu thế; để thêm nhiều người biết đến, yêu thương và cùng chung tay phát triển nghề truyền thống”.
Hoàng Lam
