Lịch sử về làng Lò (phường Hòa Hiệp, tỉnh Đắk Lắk) gắn với quá trình hình thành vùng đất Phú Yên hơn 400 năm trước, nhưng di sản mới chỉ "thức dậy" từ năm 2023. Giới đầu tư du lịch, nhất là từ Hà Nội, đã về đây mở homestay và các dịch vụ. Nhiều ngôi nhà ba gian cũ được mua lại để cải tạo trên nền nguyên bản, trở thành những nơi phục vụ du khách.

Không gian làng Lò và bến thuyền Lò

Chị Nguyễn Thị Thu Lài, một người dân trong làng cho biết, dù chuyển hướng mạnh mẽ sang du lịch, nhưng ai làm nghề biển thì vẫn giữ nghề, ai cần việc mới tại chỗ thì xin vào làm việc trong các homestay. “Từ khi gắn bó thì tôi coi đây như ngôi nhà thứ hai vậy. Tôi thấy khách ngày càng đông. Cũng nhờ mấy homestay mở ra thì tôi cũng có công ăn việc làm, kinh tế gia đình ổn định hơn”.

Du khách khi đến với làng Lò sẽ có những trải nghiệm khó quên, bởi tình cảm ấm áp và sự gần gũi của người dân nơi đây. Bà con trong làng có thể dành cả buổi để nói chuyện với du khách về lịch sử của làng, về cái tên làng Lò và về nghề biển. Du khách có thể được các mẹ, các chị hướng dẫn cách đan lưới, vá lưới; cũng có thể vào bếp nhà dân để được các mẹ hướng dẫn cách nấu canh cá sao cho không bị tanh, hoặc tìm hiểu về cách bà con ở đây chế biến món lưỡi rồng - một loại xương rồng rộng bản.

Lăng Ông làng Lò trong ngày Lễ hội cầu ngư

Du khách Phạm Duy Tân (từ Đồng Nai) cho biết, thích nhất là được nghe hơi biển ùa về theo mỗi lần tàu cá cập bến. Tối đến, có thể đi nghe hô hát bài chòi, hát bội từ những nghệ nhân trong làng và đặc biệt nếu đúng dịp du khách có thể tham gia các lễ hội truyền thống của bà con nơi đây.

"Tôi sẽ đến đây rất nhiều lần nữa, từ con người rồi không khí ở đây rất là thân thuộc. Không gian biển thì quá tuyệt vời. Tôi cũng được dịp ra chợ và xem họ lên cá, đó là thứ tôi chưa bao giờ nhìn thấy. Cách người dân buôn bán, cách đưa cá vô hay cách họ nói chuyện với nhau đều rất thú vị", Phạm Duy Tân cho biết.

Du khách trải nghiệm đan lưới tại làng Lò

Hàng trăm năm với bao đổi thay lịch sử, cộng đồng làng Lò vẫn còn lưu giữ những giá trị văn hóa biển đặc sắc, ẩn sâu trong cuộc sống và sinh hoạt của từng gia đình. Bởi vậy mà làng Lò ngày càng thu hút du khách tìm đến. Sự phát triển du lịch cộng đồng mang lại sinh khí mới cho ngôi làng.

Ông Lưu Bá Được - người dân làng Lò, phường Hoà Hiệp chia sẻ niềm vui trước sự đổi thay của làng mình: "Nói chung làng Lò ở đây, từ sau ngày giải phóng thì đơn giản, mộc mạc lắm. Nhưng từ khi có du lịch cộng đồng, rồi những con người làng Lò phát triển lên, các nơi họ cũng về đây để đầu tư thì làng Lò trở thành một điểm đến du lịch cũng có tầm cỡ ở Phú Yên".

Tàu thuyền của làng Lò tham gia lễ hội cầu ngư trên biển

Tránh phá vỡ không gian vốn có của làng, phường Hòa Hiệp chủ trương phải giữ gìn những nét đặc trưng của khu vực ven biển làng Lò. Một đề án phát triển du lịch cộng đồng tại làng Lò được triển khai, từng bước xây dựng nơi này thành điểm đến mới, tạo điều kiện để du khách trải nghiệm, sinh hoạt, lưu trú và tham gia các hoạt động văn hóa cộng đồng cùng người dân địa phương. Qua đó, góp phần bảo tồn không gian văn hóa làng chài truyền thống.

Ông Dương Văn Đông - Phó Chủ tịch UBND phường Hoà Hiệp, tỉnh Đắk Lắk cho biết: "Chúng tôi tập trung vào công tác cấp phép xây dựng, tuyên truyền định hướng cho các cơ sở kinh doanh hoạt động du lịch và bà con ngư dân sinh sống khu vực này giữ gìn kiến trúc đặc trưng của làng. Chúng tôi sẽ phối hợp với người cao tuổi, những người có chuyên môn về các lễ hội như lễ hội cầu ngư, lễ hội đua thuyền rồi hát bả trạo, để được hướng dẫn và truyền đạt lại kinh nghiệm của họ nhằm phục dựng lại nguyên bản các nghi thức lễ hội này phục vụ du khách".

Làng Lò Hòa Hiệp hôm nay vừa sôi động bởi các hoạt động du lịch cộng đồng, vừa giữ được nét yên bình, mộc mạc vốn có. Người dân bên cạnh vươn khơi bám biển còn làm du lịch cộng đồng, đồng thời góp phần gìn giữ và lan tỏa các giá trị văn hóa truyền thống thông qua các làng nghề, lễ hội và nếp sống đặc trưng. Lấy văn hóa truyền thống làm nền tảng đã giúp địa phương này chuyển tải các giá trị di sản văn hóa thành động lực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, góp phần nâng cao đời sống của người dân và lan tỏa các giá trị văn hóa.

Dương Đình Tuấn