Phú Thọ: Giữ hồn văn hóa Thái giữa đại ngàn
HTX dệt thổ cẩm Chiềng Châu - xã Mai Hạ bảo tồn, phát triển nghề truyền thống gắn với xây dựng sản phẩm du lịch trải nghiệm.
Người Thái định cư tại Mai Châu từ cuối thế kỷ 13, đầu thế kỷ 14. Lịch sử vùng đất gắn với tên gọi Mường Mai - nơi cộng đồng người Thái ổn định cuộc sống, lập nên các bản làng lâu đời. Trong đó, bản Lác - xã Mai Hạ được biết đến là bản làng cổ xưa nhất với tuổi đời trên 700 năm.
Có dịp đến thăm các xóm, bản nơi đây, du khách không chỉ được hòa mình vào khung cảnh rừng núi hoang sơ mà còn được khám phá những nét văn hóa độc đáo của đồng bào Thái, tiêu biểu là nét đẹp phong tục ở nhà sàn, trang phục dân tộc gắn với nghề dệt thổ cẩm và lễ hội. Theo ông Hà Công Tiến ở bản Chiềng Khoa - xã Mai Châu, nhà sàn với người Thái không chỉ là một công trình kiến trúc độc đáo mà còn là biểu tượng văn hóa truyền thống. Các nếp nhà sàn nằm san sát nhau, dưới chân núi, ven thung lũng và cạnh những cánh đồng rộng lớn, hình thành nên cộng đồng làng bản đồng thuận với nền văn hóa chung. Về kiến trúc nhà ở được xây dựng cao hơn so với mặt đất, có kết cấu chắc chắn, giúp tránh ẩm thấp, động vật hoang dã và những tác động của khí hậu vùng cao khắc nghiệt.
Hiện nay, để lưu giữ, phát huy những giá trị văn hóa, lịch sử, nhiều gia đình người Thái đã biến nhà sàn thành homestay phục vụ du khách, tạo cơ hội cho du lịch hiểu sâu hơn văn hóa bản địa. Những ngôi nhà sàn ấm cúng cùng tình cảm thân thiện, hiếu khách của người dân mang lại những trải nghiệm đáng nhớ. Bên cạnh đó, trang phục cũng là một phần quan trọng trong đời sống văn hóa của người dân địa phương. Chị Vì Thị Thuận - chủ cơ sở dệt thổ cẩm Hoa Ban ở bản Lác chia sẻ: Điểm nhấn trang phục của phụ nữ Thái là nét hoa văn trang trí với vẻ đẹp tinh tế, thể hiện biểu tượng thiên nhiên phong phú của vùng quê miền núi như chim muông, cây cỏ, mặt trời, núi rừng... Đặc biệt, đai thắt lưng và khăn Piêu là những tác phẩm nghệ thuật hoàn hảo của phụ nữ Thái. Những chi tiết này được làm thủ công với sự tinh tế và tỉ mỉ, tạo nét duyên dáng, quyến rũ cho trang phục.
Việc duy trì, bảo tồn trang phục truyền thống của người Thái không chỉ là giữ vững di sản văn hóa, mà còn là cách thể hiện tình yêu, niềm tự hào với nguồn gốc và bản sắc dân tộc. Vào các dịp lễ hội, các cuộc vui của xóm, bản, nhất là các dịp đặc biệt như lễ cưới hỏi, phụ nữ, nam giới người Thái thường mặc trang phục truyền thống như cách duy trì và truyền lại những giá trị bản sắc văn hóa cho thế hệ sau.
Ngoài công việc chính là canh tác lúa và chăn nuôi để phát triển kinh tế gia đình, người Thái Mai Châu bảo tồn và gìn giữ nghề dệt thổ cẩm. Trên địa bàn hiện có 2 HTX dệt thổ cẩm truyền thống là HTX dệt thổ cẩm Chiềng Châu và HTX dệt Hoa Ban. Những sản phẩm dệt thổ cẩm được tạo ra bởi những đôi bàn tay tài hoa của phụ nữ Thái Mai Châu đều mang trong mình những giá trị văn hóa và tinh thần độc đáo. Thông qua hoạt động của các HTX giúp tạo sinh kế bền vững, đồng thời góp phần quảng bá, giới thiệu văn hóa Thái đến đông đảo du khách trong nước, quốc tế.
Cũng tại thung lũng Mai Châu - điểm đến thu hút hàng triệu lượt khách tham quan, khám phá hàng năm đang bảo tồn và phát huy giá trị tốt đẹp của lễ hội Xên Mường được định kỳ tổ chức vào tháng Giêng âm lịch, sự kiện văn hóa đặc sắc nhất của đồng bào Thái với những nghi lễ truyền thống quan trọng, hoạt động vui chơi phong phú giúp du khách hiểu rõ hơn về văn hóa và truyền thống của người Thái.
Theo đồng chí Hà Trung Thảo - Chủ tịch UBND xã Mai Châu, văn hóa được cấp ủy, chính quyền các xã vùng đồng bào dân tộc Thái Mai Châu xác định là nguồn tài nguyên cốt lõi nhằm triển khai đồng bộ các giải pháp từ chính sách, hạ tầng đến đời sống cộng đồng. Các chính sách tập trung vào việc bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa vật thể, phi vật thể bền vững; quan tâm công tác quy hoạch và gìn giữ các làng bản du lịch cộng đồng người Thái cổ, như Lác - xã Mai Hạ, Chiềng Sại, Chiềng Khoa, Nhót - xã Mai Châu, Hịch - xã Bao La; khuyến khích, hỗ trợ người dân bảo tồn kiến trúc nhà sàn đặc trưng, phát triển làng nghề dệt thổ cẩm truyền thống; phục dựng các lễ hội và lập hồ sơ di sản văn hóa; thành lập và hỗ trợ các câu lạc bộ văn hóa, đội văn nghệ quần chúng tại các xóm, bản...
Bùi Minh
