Du khách trải nghiệm thực tế ảo “Đế Đô Khảo cổ ký”. Ảnh: Liên Minh

Điều đáng ghi nhận trước hết là Nghị quyết 04 đã tạo ra một khung định hướng quan trọng để văn hóa và du lịch thực sự trở thành hai trụ cột trong chiến lược phát triển của Huế. Từ sau khi nghị quyết được ban hành, các chương trình hành động về văn hóa và du lịch đã được cụ thể hóa bằng nhiều đề án, kế hoạch, cơ chế, chính sách. Nhiều lĩnh vực trước đây còn phân tán nay được đặt trong một chỉnh thể thống nhất: Bảo tồn di sản, phát triển con người Huế, xây dựng nếp sống văn minh, tổ chức lễ hội, phát triển sản phẩm du lịch, chuyển đổi số, xúc tiến quảng bá và hoàn thiện thiết chế văn hóa cơ sở.

Trong lĩnh vực di sản, hàng loạt công trình trọng điểm của Quần thể di tích Cố đô Huế như điện Kiến Trung, điện Thái Hòa, lăng Gia Long, Hải Vân Quan được tu bổ, phục hồi, đưa vào khai thác. Giai đoạn 2021 - 2025, riêng Quần thể di tích Cố đô Huế đã triển khai 31 dự án, hạng mục với tổng vốn hơn 1.090 tỷ đồng. Đối với hệ thống di tích ngoài Quần thể di tích Cố đô, thành phố đã tu bổ, hỗ trợ tu bổ 43 di tích với tổng kinh phí hơn 171 tỷ đồng.

Không chỉ bảo tồn di sản vật thể, Huế cũng đạt nhiều kết quả quan trọng trong phát huy di sản văn hóa phi vật thể. “Những bản đúc nổi trên chín đỉnh đồng ở Hoàng cung Huế” được UNESCO ghi danh là Di sản tư liệu khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Nhiều di sản được đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia như Lễ hội Điện Huệ Nam, Tri thức may mặc áo dài Huế, Nghề làm bún Vân Cù, Tri thức dân gian về Bún bò Huế. Hồ sơ Nghệ thuật Ca Huế được hoàn thiện để đệ trình UNESCO. Các đề án “Huế - Kinh đô Áo dài”, “Huế - Kinh đô Ẩm thực”, phát huy giá trị ca Huế đã góp phần làm rõ hơn bản sắc riêng có của Huế trong bản đồ văn hóa Việt Nam.

Một điểm sáng khác là Huế đã từng bước đưa di sản đến gần hơn với cộng đồng, đặc biệt là thế hệ trẻ. Từ năm học 2022 - 2025, có gần 190.000 giáo viên và học sinh tham quan Quần thể di tích Cố đô Huế; gần 7.000 học sinh được tiếp cận các chương trình biểu diễn giáo dục di sản. Đây là hướng đi đúng, bởi di sản chỉ có thể sống bền vững khi được cộng đồng hiểu, yêu và tự nguyện gìn giữ.

Festival Huế và các lễ hội văn hóa cũng có bước phát triển mới. Việc chuyển sang mô hình Festival bốn mùa đã giúp Huế thoát khỏi tư duy sự kiện ngắn hạn, từng bước xây dựng nhịp sống văn hóa quanh năm. Hơn 2.500 lễ hội, sự kiện các loại; hơn 270 cuộc thi, liên hoan, triển lãm; hơn 300 chương trình nghệ thuật được tổ chức trong giai đoạn này cho thấy sức sống văn hóa ngày càng lan tỏa mạnh mẽ.

Trong du lịch, nền tảng văn hóa tiếp tục giữ vai trò chủ đạo. Thành phố hiện có 886 cơ sở lưu trú với hơn 14.000 phòng; nhiều cơ sở nghỉ dưỡng, khách sạn cao cấp được đưa vào hoạt động. Hạ tầng giao thông, hạ tầng đô thị, hạ tầng du lịch được cải thiện đáng kể với Nhà ga T2 Cảng hàng không quốc tế Phú Bài, tuyến Nguyễn Hoàng và cầu vượt sông Hương, tuyến ven biển và cầu qua cửa  biển Thuận An, cảng Chân Mây phục vụ tàu khách quốc tế. Các sản phẩm du lịch di sản, sinh thái, cộng đồng, nghỉ dưỡng, chăm sóc sức khỏe, làng nghề, ẩm thực, áo dài, du lịch thông minh từng bước hình thành hệ sinh thái đa dạng hơn.

Đáng chú ý, chuyển đổi số đã trở thành một hướng đi mới trong bảo tồn và phát huy di sản. Vé điện tử, thuyết minh tự động, mã QR, ứng dụng di động Di tích Huế, số hóa hiện vật, bản đồ 3D, không gian trải nghiệm thực tế ảo, cơ sở dữ liệu du lịch, Visit Huế, Hue-S… cho thấy Huế không chỉ bảo tồn di sản bằng ký ức, mà đang từng bước quản trị di sản bằng dữ liệu, công nghệ và tư duy hiện đại.

Tuy nhiên, nhìn thẳng vào thực tế, Nghị quyết 04 cũng bộc lộ những giới hạn cần được nhận diện nghiêm túc. Nguồn lực đầu tư cho văn hóa, thiết chế văn hóa, công nghiệp văn hóa còn hạn chế. Một số dự án quan trọng chưa được bố trí vốn tương xứng. Khả năng xã hội hóa trong lĩnh vực văn hóa, di sản, nghệ thuật chưa đạt kỳ vọng. Du lịch Huế vẫn đối mặt với bài toán quen thuộc: Thời gian lưu trú chưa dài, mức chi tiêu chưa cao, thiếu tổ hợp dịch vụ quy mô lớn về vui chơi giải trí, mua sắm, ẩm thực ban đêm; sản phẩm du lịch chưa thật sự đột phá; quảng bá quốc tế còn thiếu chiều sâu thị trường.

Đó là những hạn chế không nên né tránh. Bởi Huế không thể chỉ hài lòng với danh hiệu “điểm đến di sản”. Huế phải tiến thêm một bước: Biến di sản thành năng lực cạnh tranh, biến văn hóa thành sức mạnh mềm, biến du lịch thành ngành kinh tế có hàm lượng văn hóa cao, có khả năng tạo giá trị gia tăng lớn và lan tỏa đến cộng đồng.

Trong bối cảnh Huế đã trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, việc nhìn lại 5 năm thực hiện Nghị quyết 04 càng có ý nghĩa như một cuộc tổng kiểm kê chiến lược. Nghị quyết 04 đã hoàn thành sứ mệnh lịch sử của nó: Đặt nền móng, khơi thông nhận thức, định hình chương trình hành động và tạo đà cho Huế bước vào giai đoạn mới. Nhưng từ năm 2026 trở đi, yêu cầu phát triển đã cao hơn, toàn diện hơn, đòi hỏi một hệ chính sách mới, tương thích với Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam và vị thế mới của Huế.

Vì vậy, việc đề xuất dừng thực hiện Nghị quyết 04 để tích hợp các nhiệm vụ còn lại vào một kế hoạch thống nhất triển khai Chương trình hành động số 33-CTr/TU là phù hợp. Không phải dừng lại để khép lại một hành trình, mà là để mở ra một giai đoạn phát triển cao hơn: Tinh gọn hơn về điều hành, tập trung hơn về nguồn lực, hiện đại hơn về phương thức quản trị và mạnh mẽ hơn trong khát vọng phát triển.

Nhìn lại 5 năm thực hiện Nghị quyết 04, có thể khẳng định: Huế đã đi đúng hướng khi chọn văn hóa và du lịch làm trục phát triển. Thành quả lớn nhất không chỉ nằm ở số lượng di tích được tu bổ, sự kiện được tổ chức, du khách được đón tiếp, mà ở chỗ Huế đã củng cố được niềm tin vào con đường phát triển dựa trên bản sắc. Trong thời đại cạnh tranh giữa các đô thị ngày càng gay gắt, bản sắc chính là lợi thế không thể sao chép.

Từ nền tảng ấy, Huế cần bước tiếp với tâm thế mới: Bảo tồn sâu hơn, sáng tạo mạnh hơn, hội nhập rộng hơn và quản trị hiệu quả hơn. Nghị quyết 04 đã trao cho Huế một điểm tựa. Giai đoạn mới đòi hỏi Huế phải biến điểm tựa ấy thành sức bật, để xứng đáng là đô thị di sản đặc sắc, thành phố festival tiêu biểu, trung tâm văn hóa - du lịch lớn của Việt Nam và khu vực Đông Nam Á.

Phan Thanh Hải