Khu bảo tồn thiên nhiên Cù Lao Chàm sở hữu đa dạng sinh thái rừng, biển. Ảnh: Cù Lao Chàm

Nơi có nhiều nguồn động, thực vật quý hiếm

Cù Lao Chàm sở hữu giá trị tài nguyên thiên nhiên đa dạng. Theo đó, rừng đặc dụng ở đây có đến 624 loài thực vật, trong đó có 52 loài thực vật quý, hiếm được ưu tiên bảo tồn như: sâm cau, thiên tuế, sến mật. Ngoài ra còn có đa dạng các loài thú, chim, bò sát, lưỡng cư, côn trùng, lưu giữ nhiều nguồn gen động, thực vật quý hiếm; hơn 300 loài san hô, nhiều thảm cỏ biển, rong biển, hải sản có giá trị như tôm hùm, ốc hương, cua đá, hải sâm, ốc gai, sò điệp, ốc vú nàng...

Khu bảo tồn thiên nhiên Cù Lao Chàm được xây dựng theo mô hình quản lý đa tầng, khu vực bảo vệ nghiêm ngặt gồm các rạn san hô nguyên sơ, bãi đẻ trứng của rùa biển, rừng nhiệt đới nguyên sinh; khu vực phục hồi sinh thái gồm rạn san hô bị suy thoái, vùng biển chịu áp lực đánh bắt hải sản, rừng thứ sinh và khu vực phục vụ du lịch sinh thái, giáo dục môi trường, nghiên cứu khoa học, lặn biển có kiểm soát.

Ông Lê Vĩnh Thuận, Phó Giám đốc Ban quản lý Khu bảo tồn thiên nhiên Cù Lao Chàm cho biết, cộng đồng cư dân trên đảo tâm huyết tham gia bảo tồn, là một thành phần của hệ sinh thái. Đây không chỉ là một khu vực bảo tồn sinh học mà còn là điển hình cho cách làm đồng quản lý giữa nhà nước và cộng đồng. Cả cộng đồng cùng làm chủ di sản đã phát triển mạnh du lịch sinh thái cao cấp gắn với thân thiện, bảo vệ môi trường, du lịch xanh.

Khu bảo tồn thiên nhiên Cù Lao Chàm đang gìn giữ phong phú giá trị sinh thái, đa dạng sinh học. Ảnh: Cù Lao Chàm

Kỳ vọng bảo tồn biển Tam Hải

Theo thống kê của UBND xã đảo Tam Hải, địa phương đang sở hữu vùng biển có hơn 90ha rạn san hô với khoảng 100 loài, trong đó phần lớn là san hô gạc nai và san hô khối. Hệ sinh thái rạn san hô Tam Hải còn có 41 loài rong biển, 168 loài cá, trong đó nhiều loài có giá trị kinh tế cao như cá hồng, cá mú, tôm hùm. Đặc biệt, nhiều loài thủy sinh ở xã đảo Tam Hải được các nhà khoa học ghi nhận nhiều hơn ở Cù Lao Chàm. Các loài rong biển Tam Hải tạo môi trường sống, bãi đẻ, nơi trú ẩn, nuôi dưỡng con non các loài tôm, cá, cua, ghẹ...

Ông Huỳnh Văn Cường, Chủ tịch UBND xã đảo Tam Hải cho hay, người dân tận diệt rong mơ, tôm hùm khiến cho môi trường biển biến động, nhiều loài mất đi không gian sinh tồn. Để bảo vệ đa dạng sinh học, UBND huyện Núi Thành (cũ) đã phối hợp với Viện Hải dương học (Viện Hàn lâm khoa học và công nghệ Việt Nam) thực hiện đề tài “Nghiên cứu cơ sở khoa học và thực tiễn để đề xuất thiết lập khu bảo tồn biển xã Tam Hải”. Các nhà nghiên cứu đã đánh giá tổng thể các giá trị đa dạng sinh học, sinh thái biển Tam Hải, các mối nguy, sự đe dọa và đề xuất thành lập khu bảo tồn biển Tam Hải.

Khu bảo tồn biển khi thành lập sẽ dựa vào nền tảng phối hợp giữa người dân, cơ quan quản lý và doanh nghiệp. Trong đó, nhà nước chia sẻ quyền hạn, trách nhiệm, chức năng quản lý với cộng đồng cư dân. Người dân ý thức quyền lợi, trách nhiệm, cùng chung tay bảo tồn các giá trị đa dạng sinh học, bảo vệ các hệ sinh thái, tài nguyên thiên nhiên. Doanh nghiệp sẽ huy động các nguồn lực, góp sức cùng cơ quan quản lý và cộng đồng cư dân tham gia bảo tồn biển, phát triển các loại hình du lịch.

“Đây là hướng đi bền vững, bảo vệ, phát triển tài nguyên biển, huy động nguồn lực đó làm sinh kế bền vững cho cộng đồng cư dân. Chiến lược của địa phương là giảm tác động xấu đến tài nguyên thiên nhiên, chuyển đổi sinh kế cho ngư dân theo nghề khai thác hải sản”, ông Cường nói.

Người dân tận diệt rong mơ khiến cho đa dạng sinh thái biển Tam Hải bị giảm sút thời gian qua. Ảnh: Quang Việt

ThS Lê Ngọc Thảo, Trưởng ban Thư ký Khu dự trữ sinh quyển thế giới Cù Lao Chàm cho rằng, do đã có đầy đủ cơ sở pháp lý, khoa học và thực tiễn, triển khai thành lập Khu bảo tồn biển Tam Hải là rất cấp thiết để bảo vệ đa dạng sinh học, sinh thái biển. Cần gắn kết chặt chẽ không gian bảo tồn biển Tam Hải với khu vực rạn bà Đậu (xã Tam Xuân) để phát huy, lan tỏa các giá trị gìn giữ đa dạng sinh học đã có. Cần tạo sự đồng thuận trong nhân dân và có lộ trình cụ thể xây dựng khu bảo tồn biển. Gắn bảo tồn biển với sinh kế của người dân thông qua hoạt động du lịch.

Việt Nguyễn