Du khách quốc tế tham quan và trải nghiệm tại chợ nổi Cái Răng. Ảnh: Kiều Mai

Nhận diện thách thức và kinh nghiệm từ quốc tế

TS Nguyễn Văn Quang, Hiệu trưởng Trường Đại học Nam Cần Thơ, cho rằng: “Di sản văn hóa là kết tinh của lịch sử, bản sắc và trí tuệ của cộng đồng, đồng thời là nguồn lực quan trọng để phát triển kinh tế, nhất là ngành du lịch. Tuy nhiên, di sản văn hóa rất dễ bị tổn hại nếu không được quản lý, khai thác hợp lý. Do đó, việc bảo tồn, phát huy các giá trị di sản văn hóa gắn với phát triển du lịch bền vững cần có những giải pháp nhằm xây dựng những mô hình, chính sách phù hợp thực tế”.

Đồng quan điểm, bà Orlady Chanthavong, Học viện Kinh tế Tài chính khu vực Nam Lào, Champasack, cũng cho rằng việc khai thác các di sản văn hóa hiện nay là vấn đề cần được quan tâm. Bởi vì những hạn chế về nguồn lực và năng lực quản lý, hay thương mại hóa di sản, vấn đề môi trường và xung đột lợi ích các bên sẽ dễ làm di sản bị tổn hại, mai một. Do đó, bảo tồn, phát huy di sản văn hóa gắn với phát triển du lịch bền vững cần được quan tâm và định hướng đúng để tạo sinh kế bền vững cho cộng đồng địa phương, vừa gìn giữ di sản bản địa. Theo đó, bà Orlady Chanthavong cho biết việc khai thác di sản trong du lịch tại Champasak - nơi có nhiều di sản văn hóa vật thể và phi vật thể mà nổi bật có quần thể Wat Phou là Di sản Văn hóa Thế giới được UNESCO công nhận - đang đối mặt với nhiều thách thức, như: cơ sở hạ tầng thiếu đồng bộ, thương mại hóa đang diễn ra và thiếu cơ chế phối hợp bảo tồn.

Bà Orlady Chanthavong đề xuất một số giải pháp: Tập trung hoàn thiện cơ sở hạ tầng đồng bộ, xây dựng các sản phẩm du lịch đa dạng hướng đến trải nghiệm sâu về văn hóa bản địa và phát triển du lịch cộng đồng, thiết lập cơ chế phối hợp hiệu quả giữa ngành văn hóa và du lịch trong công tác bảo tồn và sử dụng di sản. Đồng thời, nâng cao bồi dưỡng nguồn nhân lực; ứng dụng công nghệ số trong bảo tồn và quảng bá di sản, bao gồm số hóa di sản, phát triển bản đồ di sản số và giải pháp du lịch thông minh. Quy định số lượng khách tham quan tại các di tích nhạy cảm và phân định rõ các vùng cho khai thác du lịch và bảo tồn.

Đề xuất giải pháp gắn với tri thức nông nghiệp và văn hóa sông nước ở Cần Thơ

TS Lê Thị Tố Quyên, Khoa Khoa học Chính trị, Xã hội và Nhân văn, Đại học Cần Thơ, cho rằng Cần Thơ có nhiều lợi thế về sông nước, làng nghề, di sản văn hóa phi vật thể, cộng đồng dân cư thân thiện... có thể xây dựng nhiều sản phẩm trải nghiệm văn hóa cộng đồng nếu được quy hoạch, xây dựng và có những giải pháp phát triển phù hợp.

Cụ thể, TS Lê Thị Tố Quyên chỉ ra rằng các thế mạnh về nông nghiệp của địa phương là yếu tố quan trọng để hình thành nên nhiều sản phẩm đặc trưng. Nổi bật có hệ thống sông ngòi, kênh rạch chằng chịt, cùng các cồn, cù lao trên sông là tiềm năng để phát triển du lịch sinh thái nông nghiệp và văn hóa sông nước. Bên cạnh đó, nhiều địa bàn trồng lúa, hoa màu lớn thích hợp để xây dựng các sản phẩm trải nghiệm nông nghiệp. Đặc biệt, Cần Thơ hiện đang sở hữu gạo ST25 - gạo ngon nhất thế giới, có thể khai thác thành những sản phẩm du lịch trải nghiệm mang bản sắc riêng: tham quan cánh đồng lúa, quy trình sản xuất lúa, trải nghiệm các công đoạn trồng lúa và ẩm thực từ gạo ST25. Dựa trên lợi thế về sông nước, bản sắc văn hóa Nam Bộ phong phú và cộng đồng dân cư thân thiện, Cần Thơ có đầy đủ điều kiện để phát triển nhiều sản phẩm trải nghiệm du lịch nông nghiệp gắn với các di sản văn hóa về sông nước.

Định hướng này cần chiến lược dài hạn, sự phối hợp đồng bộ và đầu tư bền vững từ nhiều phía. Trước hết, chính quyền địa phương ban hành các chính sách cụ thể nhằm khuyến khích đầu tư và bảo tồn văn hóa bản địa, đồng thời xây dựng bộ tiêu chí phát triển du lịch văn hóa cộng đồng phù hợp với đặc thù của vùng sông nước. Việc hỗ trợ về vốn, đào tạo nhân lực và ứng dụng công nghệ là yếu tố quyết định giúp người dân chủ động hơn trong hoạt động du lịch. Đối với cộng đồng dân cư, cần nâng cao nhận thức về giá trị văn hóa truyền thống, ý thức bảo tồn và trách nhiệm trong việc đón tiếp du khách. Mỗi người dân cần được xem là một “đại sứ văn hóa”, là người kể chuyện về vùng đất Cần Thơ.

PGS.TS Đào Ngọc Cảnh, Trường Đại học Nam Cần Thơ, cho rằng văn hóa sông nước ở ĐBSCL giữ vai trò quan trọng trong phát triển du lịch của vùng. Việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa sông nước phục vụ phát triển bền vững du lịch là điều cần thiết và cấp bách bởi hiện nay sự tăng nhanh của quá trình đô thị hóa, biến đổi khí hậu và hiện đại hóa, nhiều giá trị văn hóa sông nước đang dần bị mai một, như chợ nổi hiện đang bị thu hẹp. Từ dữ liệu nghiên cứu, PGS.TS Đào Ngọc Cảnh kiến nghị, đề xuất: Nâng cao nhận thức cộng đồng về văn hóa sông nước; tạo điều kiện để duy trì và phát triển giao thông đường thủy, nhất là du lịch đường sông; xây dựng và định vị sản phẩm du lịch chất lượng cao, ưu tiên phát triển các sản phẩm du lịch chủ lực có tiềm năng mạnh: du lịch nông nghiệp, sông nước, lễ hội, MICE (du lịch kết hợp hội nghị, hội thảo, sự kiện...) hướng đến các sản phẩm có trải nghiệm sâu về hệ sinh thái đa dạng và giá trị văn hóa phong phú của các cộng đồng dân tộc cư trú trong vùng. Đồng thời, nên quan tâm tổ chức không gian du lịch theo các tiểu vùng sinh thái dựa trên sông rạch, xây dựng thương hiệu nhận diện chung về du lịch sông nước, chú trọng bảo vệ tài nguyên và môi trường hướng tới phát triển du lịch bền vững.

Thực tế, phát huy các giá trị di sản văn hóa gắn với phát triển du lịch bền vững là quá trình không chỉ cần có những quy hoạch, định hướng của chính quyền địa phương; mà còn cần hoàn thiện thể chế, tăng cường hợp tác công - tư, thúc đẩy vai trò của cộng đồng địa phương trong các hoạt động kết nối giữa văn hóa và du lịch.

Ái Lam