Cơm lam Tân Kỳ (Thái Nguyên): Hương vị núi rừng thu hút du khách
Chuẩn bị ống tre làm cơm lam.
Cơm lam ở Tân Kỳ không cầu kỳ về nguyên liệu. Thành phần chính chỉ gồm gạo nếp nương hạt tròn, dẻo thơm; ống tre gai non chặt từ rừng; thêm chút lạc và muối trắng. Tuy vậy, để làm ra một ống cơm lam ngon, người chế biến phải tỉ mỉ từ khâu chọn tre, ngâm gạo đến công đoạn nướng trên bếp than.
Gia đình ông Hà Đức Trung, một hộ dân làm cơm lam lâu năm tại địa phương vẫn duy trì bếp lửa đỏ mỗi ngày. Bên bếp than, ông vừa xoay những ống tre đang nướng vừa giảng giải: “Tre phải chọn loại tre gai, cây non vừa ra lá. Khi chặt ra, bên trong phải trắng, có lớp lụa mỏng thì mới dùng được. Tre già quá thì vỏ cháy nhanh mà gạo bên trong chưa kịp chín.”
Gạo nếp sau khi vo sạch ngâm khoảng 6-8 giờ, sau đó cho vào ống tre cùng lượng nước vừa đủ. Miệng ống thường được bịt bằng lá chuối để giữ hơi nước khi nướng. Những ống cơm được đặt nghiêng quanh bếp than hồng. Người làm phải liên tục xoay đều tay để nhiệt tỏa khắp thân ống, giúp gạo chín dẻo mà không bị cháy.
Với một mẻ khoảng 10kg gạo nếp, thời gian nướng có thể kéo dài gần hai giờ. Khi gạo chín, lớp vỏ tre cháy sém bên ngoài được bóc bỏ, để lộ phần cơm trắng ngần bên trong. Hạt cơm dẻo thơm, quyện mùi tre nứa và hương khói bếp đặc trưng.
Theo nhiều người dân địa phương, cơm lam là món ăn của đồng bào vùng cao trong những chuyến đi rừng hoặc lên nương. Trải qua thời gian, món ăn giản dị ấy dần trở thành thức quà quen thuộc trong các dịp lễ hội, ngày Tết hay những buổi sum họp gia đình.
Hiện nay, trên địa bàn xã Tân Kỳ có hàng chục hộ dân duy trì làm cơm lam phục vụ khách. Mỗi ngày, các hộ có thể bán từ vài chục đến hàng trăm ống cơm, với giá khoảng 15.000 - 20.000 đồng một ống tùy kích cỡ. Những năm gần đây, khi loại hình du lịch trải nghiệm và du lịch cộng đồng ngày càng được quan tâm, cơm lam Tân Kỳ trở thành một món ăn hấp dẫn đối với du khách. Nhiều người tìm đến đây không chỉ để thưởng thức món ăn mà còn muốn trực tiếp tham gia vào quá trình chế biến.
Cơm lam Tân Kỳ được nướng trên bếp than hồng.
Chị Kath Yambao, du khách đến từ Philippines, không giấu được sự thích thú khi lần đầu trải nghiệm nướng cơm lam trên bếp than. Chị Kath Yambao bảo: Ở quê tôi cũng có món xôi nấu trong ống tre, nhưng ống tre không nhỏ và non như ở đây. Khi tự tay xoay ống cơm trên bếp lửa, tôi cảm thấy rất hào hứng. Khi bóc lớp tre cháy bên ngoài, hương thơm của nếp hòa cùng mùi tre non và khói bếp tạo nên một hương vị rất đặc biệt.
Theo chị Kath, cơm lam Tân Kỳ mang lại cảm giác gần gũi. Khi chấm cùng muối lạc, vị càng đậm đà hơn. Đây không chỉ là một món ăn ngon mà còn là trải nghiệm văn hóa đáng nhớ. Chắc chắn chị sẽ kể cho bạn bè ở Philippines về món ăn này.
Không chỉ du khách quốc tế, nhiều du khách trong nước cũng ấn tượng với hương vị cơm lam nơi đây. Anh Hà Minh, du khách đến từ Hà Nội, cho biết: “Tôi từng ăn cơm lam ở nhiều nơi, nhưng ở Tân Kỳ cơm dẻo và thơm mùi tre rõ rệt. Đặc biệt, được trực tiếp tham gia nướng cơm giúp tôi hiểu hơn về công sức và sự khéo léo của người làm ra nó”.
Chủ tịch UBND xã Tân Kỳ Bùi Nguyên Quỳnh, cho biết: Xã Tân Kỳ được hình thành trên cơ sở sáp nhập 3 xã Tân Sơn, Cao Kỳ và Hòa Mục, có tổng diện tích hơn 160km2 và dân số gần 8.000 người. Với lợi thế về cảnh quan thiên nhiên và văn hóa bản địa, địa phương đang từng bước phát triển các sản phẩm du lịch gắn với ẩm thực truyền thống. Việc gắn cơm lam với các hoạt động du lịch trải nghiệm đang mở ra hướng đi mới cho địa phương. Không chỉ quảng bá hình ảnh quê hương, mô hình này còn góp phần tạo thêm thu nhập cho người dân bản địa.
Thu Hương
