Cao Bằng: Khơi dậy bản sắc văn hóa các dân tộc từ cơ sở
Ngày 19/4 - Khẳng định giá trị đoàn kết và bản sắc văn hóa dân tộc
Trong dòng chảy lịch sử dân tộc, văn hóa luôn là sợi dây bền chặt gắn kết cộng đồng các dân tộc Việt Nam. Ngày 19/4/1946, Hồ Chí Minh gửi thư tới Đại hội các dân tộc thiểu số miền Nam tại Pleiku, nhấn mạnh tinh thần đoàn kết, bình đẳng, tương trợ giữa các dân tộc, một tư tưởng có ý nghĩa nền tảng, xuyên suốt trong quá trình xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Kế thừa tinh thần đó, năm 2008, Thủ tướng Chính phủ đã quyết định chọn ngày 19/4 hằng năm là Ngày Văn hóa các dân tộc Việt Nam. Đây không chỉ là sự kiện mang tính biểu trưng, mà còn là bước đi cụ thể nhằm thể chế hóa quan điểm của Đảng và Nhà nước về vai trò của văn hóa trong phát triển đất nước.
Then là hồn cốt của người Tày.
Trải qua hơn 16 năm tổ chức, Ngày Văn hóa các dân tộc Việt Nam đã thực sự đi vào đời sống, trở thành dịp để các địa phương giao lưu, quảng bá, tôn vinh những giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc. Nhiều hoạt động thiết thực được tổ chức như liên hoan văn hóa, trình diễn nghệ thuật dân gian, trưng bày di sản, giới thiệu ẩm thực… qua đó góp phần khơi dậy niềm tự hào dân tộc, tăng cường sự hiểu biết, gắn bó giữa các cộng đồng.
Quan trọng hơn, ngày 19/4 đã góp phần củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, một trong những nhân tố quyết định cho sự phát triển bền vững của đất nước. Trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng, khi các giá trị truyền thống đứng trước nhiều thách thức, việc tôn vinh và bảo tồn văn hóa càng trở nên cấp thiết, mang ý nghĩa chiến lược lâu dài.
Cao Bằng - miền di sản văn hóa
Là tỉnh miền núi biên giới phía Bắc, Cao Bằng không chỉ nổi tiếng với cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ mà còn được biết đến là “kho tàng sống” của văn hóa dân tộc. Với hơn 95% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số, trong đó chủ yếu là Tày, Nùng, Dao, Mông…, mỗi dân tộc mang theo một sắc thái riêng, góp phần tạo nên bức tranh văn hóa đa dạng, giàu bản sắc.
Trải qua quá trình lịch sử lâu dài, đồng bào các dân tộc nơi đây đã sáng tạo, gìn giữ và trao truyền một kho tàng di sản văn hóa phong phú, đa dạng. Những làn điệu then, sli, lượn vang lên giữa núi rừng không chỉ là âm nhạc, mà còn là tiếng lòng của con người gắn bó với quê hương. Trang phục truyền thống với màu chàm đặc trưng của người Tày, Nùng hay những hoa văn rực rỡ của người Dao, Mông vẫn được gìn giữ trong đời sống thường nhật và các dịp lễ hội.
Tại các bản làng, nếp nhà sàn, phong tục tập quán, lễ nghi truyền thống vẫn được bảo tồn khá nguyên vẹn. Những giá trị ấy không chỉ mang ý nghĩa văn hóa mà còn là nền tảng tinh thần, gắn kết cộng đồng, tạo nên sức sống bền bỉ qua bao thế hệ.
Hiện nay, toàn tỉnh có 271 di tích, trong đó 103 di tích đã được xếp hạng. Đáng chú ý là 3 di tích quốc gia đặc biệt gồm: Khu di tích Pác Bó - nơi gắn liền với hoạt động cách mạng của Hồ Chí Minh; Rừng Trần Hưng Đạo - nơi thành lập Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân và Địa điểm Chiến thắng Biên giới năm 1950 - dấu mốc quan trọng trong lịch sử kháng chiến. Bên cạnh đó là 26 di tích quốc gia, 74 di tích cấp tỉnh và 2 bảo vật quốc gia.
Không chỉ dừng lại ở di sản vật thể, Cao Bằng còn có trên 2.000 di sản văn hóa phi vật thể, phản ánh đời sống tinh thần phong phú của cộng đồng các dân tộc. Trong đó, có 10 di sản được đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Đặc biệt, di sản Thực hành Then của người Tày, Nùng, Thái ở Việt Nam - với nghi lễ then của người Tày Cao Bằng là một thành tố tiêu biểu - đã được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.
Những làn điệu then, tiếng đàn tính trầm bổng không chỉ là nghệ thuật, mà còn chứa đựng tri thức dân gian, tín ngưỡng và thế giới quan của cộng đồng. Nghệ nhân Ưu tú Chu Thị Thà, xã Nguyên Bình chia sẻ: Then là hồn cốt của người Tày. Mỗi lời hát đều gắn với phong tục, với đời sống. Nếu không truyền lại cho lớp trẻ thì sẽ mất đi một phần bản sắc.
Cùng với đó, hệ thống lễ hội truyền thống phong phú với hơn 100 lễ hội lớn nhỏ được tổ chức hằng năm đã tạo nên không gian sinh hoạt văn hóa đặc sắc. Từ lễ hội Lồng Tồng của người Tày, Nùng đến các nghi lễ của người Dao, Mông… tất cả đều phản ánh mối quan hệ hài hòa giữa con người với thiên nhiên, giữa cá nhân với cộng đồng.
Mỗi dân tộc có nét văn hóa riêng, góp phần tạo nên bức tranh văn hóa đa dạng, giàu bản sắc.
Không gian văn hóa ấy còn được bồi đắp bởi cảnh quan thiên nhiên độc đáo của Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Non nước Cao Bằng - nơi hội tụ giá trị địa chất, địa mạo và văn hóa đặc sắc, tạo nên sức hấp dẫn riêng có đối với du khách trong và ngoài nước.
Chị Hoàng Thị Minh, người dân xã Quảng Uyên, bày tỏ: Mỗi dịp lễ hội, bà con mặc trang phục truyền thống, hát dân ca, chơi trò chơi dân gian. Đó không chỉ là vui mà còn là cách để con cháu hiểu và tự hào về dân tộc mình. Vì lẽ đó mà trong những năm gần đây, hình ảnh các bạn trẻ mặc trang phục truyền thống nhiều hơn, biết hát nhiều làn điệu dân ca của dân tộc mình hơn.
Nỗ lực bảo tồn và phát huy văn hóa từ cơ sở năm
Nhận thức rõ vai trò của văn hóa trong phát triển bền vững, những năm qua, tỉnh đã triển khai nhiều giải pháp đồng bộ nhằm bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa dân tộc. Năm 2026, công tác này tiếp tục được đẩy mạnh gắn với việc triển khai Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng và Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 07/01/2026 của Bộ Chính trị, tạo nền tảng chính trị vững chắc cho phát triển văn hóa trong giai đoạn mới.
Đồng chí Nông Thị Tuyến, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho biết: Năm 2026, các hoạt động văn hóa được tổ chức theo hướng có trọng tâm, trọng điểm, gắn với nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội. Chúng tôi chú trọng đưa văn hóa về cơ sở, để mọi người dân đều được hưởng thụ và tham gia sáng tạo văn hóa. Trọng tâm là đẩy mạnh tuyên truyền sâu rộng truyền thống lịch sử, văn hóa, cách mạng; khơi dậy lòng tự hào dân tộc, tinh thần tự lực, tự cường và khát vọng cống hiến trong nhân dân. Các hoạt động được tổ chức gắn với kỷ niệm 18 năm Ngày Văn hóa các dân tộc Việt Nam (19/4/2008 - 19/4/2026) và 51 năm Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước (30/4/1975 - 30/4/2026), qua đó giáo dục truyền thống yêu nước, tri ân các thế hệ đi trước, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân.
Tỉnh tổ chức chương trình nghệ thuật kỷ niệm được tổ chức vào tối 25/4 tại Phố đi bộ Kim Đồng (phường Thục Phán) tạo không gian sinh hoạt văn hóa cộng đồng sôi động, thu hút đông đảo nhân dân và du khách tham gia. Song song với đó là chuỗi hoạt động biểu diễn nghệ thuật, tuyên truyền lưu động đưa văn hóa về cơ sở trong tháng 4 và 5/2026, phục vụ đồng bào vùng sâu, vùng xa, biên giới.
Các đội chiếu phim lưu động tiếp tục mang điện ảnh đến với người dân ở những địa bàn khó khăn - nơi điều kiện tiếp cận các hoạt động văn hóa còn hạn chế. Đây không chỉ là hoạt động giải trí mà còn là kênh tuyên truyền hiệu quả, góp phần nâng cao đời sống tinh thần cho nhân dân.
Công tác quảng bá văn hóa, du lịch cũng được chú trọng với các hoạt động trưng bày ấn phẩm, giới thiệu sản phẩm du lịch, triển lãm ảnh với các chủ đề như “Di sản văn hóa các dân tộc Cao Bằng”, “Cao Bằng hội nhập và phát triển” tổ chức tại Phố đi bộ Kim Đồng vào các ngày 18/4 và 25/4/2026, tại Bảo tàng tỉnh, Quảng trường km5 và Khu di tích Pác Bó.
Đặc biệt, việc đẩy mạnh truyền thông số thông qua website, fanpage, nền tảng mạng xã hội… đã góp phần lan tỏa hình ảnh văn hóa Cao Bằng một cách hiện đại, rộng rãi hơn. Hệ thống băng rôn, khẩu hiệu được treo tại các tuyến phố, khu du lịch, cơ quan, đơn vị tạo không khí sôi nổi, trang trọng nhưng vẫn đảm bảo tiết kiệm, hiệu quả.
Có thể thấy, việc bảo tồn và phát huy văn hóa tại Cao Bằng không chỉ dừng lại ở gìn giữ di sản, mà đã và đang chuyển hóa thành nguồn lực phát triển. Khi văn hóa được đặt đúng vị trí, được đầu tư và khai thác hợp lý, sẽ trở thành “đòn bẩy mềm” góp phần nâng cao đời sống tinh thần, thúc đẩy du lịch và phát triển kinh tế địa phương.
P.V
