Cao Bằng: Giữ hồn dân tộc qua những hiện vật lịch sử
Không gian lịch sử giữa đại ngàn
Nhà trưng bày Khu di tích Quốc gia đặc biệt Pác Bó được xây dựng trong tổng thể hài hòa với cảnh quan thiên nhiên, vừa đảm bảo tính trang nghiêm của một thiết chế văn hóa - lịch sử, vừa giữ được nét mộc mạc, gần gũi của núi rừng Cao Bằng. Ngay từ khi bước chân vào không gian trưng bày, người xem có cảm giác như được trở về những năm đầu thập niên 40 của thế kỷ XX, thời điểm lịch sử mang tính bước ngoặt của cách mạng Việt Nam. Hệ thống trưng bày được bố trí khoa học, theo tiến trình lịch sử, tái hiện sinh động hành trình Bác Hồ trở về Tổ quốc mùa Xuân năm 1941, lựa chọn Pác Bó làm căn cứ hoạt động cách mạng. Từ những ngày đầu sống trong hang Cốc Bó, làm việc bên bàn đá, dịch tài liệu, viết báo, đào tạo cán bộ đến quá trình gây dựng cơ sở cách mạng, xây dựng lực lượng, tất cả đều được phản ánh thông qua hơn 200 hiện vật, hình ảnh và tư liệu gốc được trưng bày.
Điểm nổi bật của Nhà trưng bày là hệ thống hiện vật gốc mang giá trị lịch sử đặc biệt. Những vật dụng giản dị như chiếc vali mây, đôi giày vải, cối xay ngô… không chỉ phản ánh đời sống sinh hoạt thiếu thốn mà còn thể hiện rõ phong cách sống giản dị, thanh cao của vị lãnh tụ. Bên cạnh đó là các tài liệu, hình ảnh về quá trình thành lập các tổ chức cách mạng, mở lớp huấn luyện cán bộ, xây dựng căn cứ địa cách mạng Cao Bằng - Bắc Sơn - Võ Nhai. Mỗi bức ảnh, mỗi trang tư liệu đều được thuyết minh cẩn trọng, giúp người xem hiểu rõ bối cảnh lịch sử, vai trò của Pác Bó đối với sự nghiệp cách mạng Việt Nam. Đặc biệt, nhiều hiện vật gắn liền với đời sống của đồng bào các dân tộc địa phương cũng được trưng bày đan xen. Những nông cụ sản xuất, vật dụng sinh hoạt, trang phục truyền thống của người Tày, Nùng… cho thấy mối quan hệ gắn bó keo sơn giữa Bác Hồ với nhân dân Cao Bằng, đồng thời phản ánh vai trò to lớn của đồng bào các dân tộc trong việc nuôi giấu, che chở và bảo vệ cách mạng trong những năm tháng gian khổ.
Giữ hồn dân tộc từ những giá trị văn hóa - lịch sử
Không chỉ giới thiệu lịch sử cách mạng, Nhà trưng bày còn góp phần gìn giữ và lan tỏa bản sắc văn hóa dân tộc. Qua các hiện vật, hình ảnh, người xem cảm nhận rõ tinh thần yêu nước, ý chí tự lực, tự cường, truyền thống đoàn kết, những giá trị cốt lõi làm nên sức mạnh dân tộc Việt Nam.
Giám đốc Ban quản lý các di tích Quốc gia đặc biệt tỉnh Đào Văn Mùi chia sẻ: Mỗi hiện vật tại đây đều mang trong mình hơi thở của lịch sử. Vì vậy, chúng tôi luôn xác định hiện vật không chỉ để trưng bày, mà là phương tiện truyền tải giá trị lịch sử, văn hóa và tinh thần cách mạng. Giữ gìn hiện vật cũng chính là giữ gìn hồn cốt dân tộc, để mỗi người khi đến Pác Bó đều cảm nhận được chiều sâu của lịch sử và trách nhiệm của mình với quá khứ. Chính từ cách tiếp cận đó, công tác bảo quản, sưu tầm, bổ sung tư liệu, hiện vật luôn được chú trọng. Nhiều hiện vật, hình ảnh quý tiếp tục được nghiên cứu, phục dựng, góp phần làm phong phú thêm nội dung trưng bày, đáp ứng nhu cầu tìm hiểu ngày càng cao của công chúng.
Một số tài liệu do lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc sử dụng để tuyên truyền cách mạng trong thời gian hoạt động tại Pác Bó được lưu giữ và trưng bày tại Nhà trưng bày Khu di tích Quốc gia đặc biệt Pác Bó.
Những năm qua, Nhà trưng bày đã trở thành điểm đến quen thuộc của các đoàn học sinh, sinh viên, cán bộ, chiến sĩ, đoàn viên, thanh niên trong và ngoài tỉnh. Thông qua các chuyến tham quan, sinh hoạt chuyên đề, học tập thực tế, lịch sử không còn là những con số khô khan mà trở nên sống động, gần gũi, dễ tiếp cận. Mỗi buổi tham quan, thuyết minh đều được chuẩn bị kỹ, gắn hiện vật với câu chuyện lịch sử cụ thể, giúp các em hiểu rằng độc lập, tự do hôm nay được đánh đổi bằng rất nhiều hy sinh, gian khổ. Cùng với đó, Nhà trưng bày còn phối hợp tổ chức các hoạt động ngoại khóa, triển lãm chuyên đề, trưng bày lưu động tại cơ sở, đưa hình ảnh, hiện vật lịch sử đến gần hơn với người dân, nhất là vùng sâu, vùng xa.
Trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập, Nhà trưng bày không ngừng đổi mới phương thức trưng bày, giới thiệu. Việc ứng dụng công nghệ trong thuyết minh, trình chiếu hình ảnh, tư liệu giúp nâng cao trải nghiệm cho du khách, đặc biệt là giới trẻ. Lịch sử vì thế không chỉ được “xem” mà còn được “cảm”, “hiểu” và “ghi nhớ”. Song song với đổi mới hình thức, nội dung trưng bày vẫn giữ vững tính chính xác, khoa học, bảo đảm đúng định hướng tuyên truyền, giáo dục truyền thống cách mạng. Mỗi hiện vật được đặt trong tổng thể bối cảnh lịch sử, làm rõ vai trò của Pác Bó, Cao Bằng trong hành trình tìm đường cứu nước, lãnh đạo cách mạng của Bác Hồ.
Từ những hiện vật giản dị, lịch sử không chỉ được bảo tồn mà còn được tiếp nối. Nhà trưng bày hôm nay là cầu nối giữa quá khứ - hiện tại - tương lai, nơi mỗi người tìm về để soi chiếu lại trách nhiệm của mình với quê hương, đất nước. Giữ gìn hồn dân tộc qua những hiện vật lịch sử không chỉ là nhiệm vụ của ngành văn hóa hay của những người làm công tác bảo tồn, mà là trách nhiệm chung của toàn xã hội. Và tại Pác Bó, nơi khởi nguồn của cách mạng Việt Nam, những hiện vật vẫn ngày ngày kể câu chuyện về lòng yêu nước, ý chí kiên cường và niềm tin son sắt vào con đường mà dân tộc ta đã lựa chọn.
Nông Hậu
