Từ những giá trị sẵn có của cảnh quan, văn hóa, con người, du lịch cộng đồng (DLCĐ) đang mở ra hướng phát triển mới ở nhiều địa phương của tỉnh Phú Thọ. Nhưng để một vùng đất có tiềm năng trở thành điểm đến hấp dẫn, đủ sức níu chân du khách, vẫn cần một hành trình dài, trong đó chất lượng sản phẩm, dịch vụ, nhân lực và cách thức quảng bá giữ vai trò quyết định.

Long Cốc - điểm đến hấp dẫn với cảnh quan đồi chè đặc trưng và tiềm năng phát triển du lịch cộng đồng.

Đánh thức những giá trị bản địa

Được thiên nhiên ưu đãi, Long Cốc nổi bật với những đồi chè hình bát úp nối tiếp nhau, tạo nên quần thể xanh mát, đặc trưng của vùng trung du. Cảnh sắc ấy không chỉ thu hút những người yêu thiên nhiên, nhiếp ảnh gia mà ngày càng hấp dẫn du khách tìm kiếm những trải nghiệm gần gũi với đời sống nông thôn.

Sức hút của Long Cốc còn đến từ bản sắc văn hóa của đồng bào Mường, Dao với những món ăn, phong tục, lễ hội, điệu múa được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Khai thác lợi thế đó, địa phương xác định phát triển du lịch, nhất là DLCĐ là một trong những hướng đi để tạo thêm sinh kế cho người dân. Đồng chí Nguyễn Xuân Việt - Chủ tịch UBND xã Long Cốc cho biết: Xã đã ban hành và triển khai Đề án phát huy nội lực, đẩy mạnh thu hút đầu tư, phát triển kinh tế gắn với du lịch xanh giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Cùng với đầu tư hạ tầng, địa phương tập trung đa dạng hóa, nâng cao chất lượng sản phẩm, xây dựng mô hình nông nghiệp tuần hoàn, đa giá trị phục vụ du lịch, bảo tồn các giá trị văn hóa, nâng chất lượng dịch vụ ăn uống, lưu trú.

Câu chuyện ở Long Cốc cho thấy dư địa phát triển DLCĐ của Phú Thọ. Sau sắp xếp đơn vị hành chính, không gian du lịch của tỉnh càng trở nên đa dạng, hội tụ nhiều dạng địa hình, cảnh quan và hệ sinh thái. Từ không gian văn hóa cội nguồn, những vùng trung du khí hậu mát mẻ, đồi chè, suối khoáng nóng đến Vườn quốc gia Xuân Sơn, vùng lòng hồ sông Đà và các bản làng dân tộc vùng cao..., mỗi khu vực đều có thể hình thành những sản phẩm du lịch mang sắc thái riêng.

Nếu cảnh quan là “phông nền” thì văn hóa là yếu tố tạo nên bản sắc cho DLCĐ. Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương, Hát Xoan, hệ thống lễ hội, phong tục, ẩm thực, nghệ thuật dân gian và đời sống của cộng đồng các dân tộc là nguồn tài nguyên đặc biệt. Với khoảng 1.000 lễ hội truyền thống, Phú Thọ có điều kiện để phát triển các sản phẩm gắn với trải nghiệm văn hóa theo mùa, theo vùng và theo từng cộng đồng.

Lợi thế lớn hơn nằm ở khả năng kết nối những giá trị ấy thành một hành trình. Du khách có thể bắt đầu từ không gian văn hóa Đất Tổ, tiếp nối bằng trải nghiệm nông nghiệp, khám phá thiên nhiên, thưởng thức ẩm thực, tìm hiểu nghề truyền thống và nghỉ lại trong không gian bản làng. Khi những tài nguyên riêng lẻ được kết nối thành chuỗi trải nghiệm, không chỉ thời gian lưu trú của du khách được kéo dài mà nhiều chủ thể trong cộng đồng cũng có cơ hội cùng hưởng lợi.

Nâng chất để đi đường dài

Từ lợi thế đến sản phẩm, từ sản phẩm đến điểm đến hấp dẫn là một khoảng cách không nhỏ. Bởi vậy, cùng với khai thác tiềm năng, các địa phương đang chuyển dần từ tư duy “có gì khai thác nấy” sang xây dựng sản phẩm có câu chuyện, có trải nghiệm và có bản sắc.

Một trong những hướng đi được chú trọng là gắn DLCĐ với nông nghiệp, sản phẩm OCOP, làng nghề và văn hóa bản địa. Các địa phương huy động nguồn lực đầu tư hạ tầng, công trình phụ trợ, khu trưng bày, giới thiệu sản phẩm; đồng thời nâng cấp hệ thống điện, nước, viễn thông, giao thông, bảo đảm an ninh, an toàn và điều kiện phục vụ du khách.

Đến nay, toàn tỉnh có 4 sản phẩm OCOP thuộc nhóm dịch vụ du lịch, trong đó 3 sản phẩm đạt 3 sao, gồm DLCĐ Hùng Lô, DLCĐ Xuân Sơn và DLCĐ Đá Bia; 1 sản phẩm đạt OCOP 4 sao là DLCĐ xóm Mỗ, xã Thung Nai.

Ở xóm Mỗ, việc phát triển DLCĐ từng bước tạo ra những thay đổi trong đời sống. Theo ông Đinh Văn Dần, Tổ trưởng Tổ hợp tác DLCĐ xóm Mỗ, cùng với đầu tư hạ tầng giao thông, bãi đỗ xe, cầu qua suối, địa phương còn chú trọng xây dựng đội văn nghệ dân tộc và đào tạo kỹ năng cho người dân. Du lịch không chỉ tạo thêm thu nhập mà còn nâng cao ý thức của cộng đồng trong bảo tồn văn hóa, bảo vệ tài nguyên và môi trường. Năm 2025, thu nhập bình quân đầu người của khu đạt trên 41 triệu đồng; xóm chỉ còn 4 hộ nghèo và 2 hộ cận nghèo.

Một yếu tố khác đang tạo chuyển biến rõ nét là cách quảng bá điểm đến. Thay vì chỉ trông chờ vào các hoạt động xúc tiến truyền thống, nhiều địa phương đã chủ động khai thác nền tảng số để đưa hình ảnh quê hương đến gần du khách. Tại Vân Sơn, Bí thư Đảng ủy xã Nguyễn Duy Tư trực tiếp thực hiện các video giới thiệu cảnh quan, văn hóa và con người địa phương. Tính đến tháng 7/2026, gần 20 video được đăng tải trên các nền tảng mạng xã hội, mỗi video thu hút từ hàng nghìn đến cả triệu lượt xem. Hiệu ứng từ mạng xã hội nhanh chóng tạo sự quan tâm của du khách. Nhiều người tìm kiếm thông tin về Vân Sơn, hỏi cách di chuyển, điểm trải nghiệm. Vào những ngày cuối tuần, một số điểm như thác Thung, bãi Pặng thường xuyên đông khách. Theo Bí thư Đảng ủy xã Vân Sơn Nguyễn Duy Tư, xã có độ cao trung bình từ 800 - 1.200m so với mực nước biển, khí hậu mát mẻ, cùng hệ thống rừng nguyên sinh, thác, hang động và những bản làng người Mường còn lưu giữ nhiều nét văn hóa truyền thống. Địa phương đang định hướng đưa Vân Sơn trở thành trung tâm du lịch cấp tỉnh, phát triển du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng; phấn đấu mỗi năm phát triển thêm khoảng 20 homestay, từng bước hình thành hệ thống lưu trú cộng đồng đáp ứng nhu cầu du khách.

Từ Long Cốc đến Vân Sơn, từ Xuân Sơn đến vùng lòng hồ sông Đà, những cách làm khác nhau cùng hướng đến một mục tiêu là biến lợi thế thành sản phẩm, biến sản phẩm thành sinh kế và biến cộng đồng trở thành chủ thể của du lịch.

Thời gian tới, các địa phương tiếp tục tăng cường liên kết giữa sản phẩm OCOP với điểm đến; xây dựng các tour, tuyến trải nghiệm gắn với vùng sản xuất đặc sản, làng nghề và sản phẩm bản địa; nâng chất lượng cơ sở lưu trú, đào tạo nguồn nhân lực, đẩy mạnh xúc tiến, quảng bá và ứng dụng công nghệ số. Bởi suy cho cùng, sức hấp dẫn của DLCĐ không chỉ nằm ở một cảnh đẹp. Đó còn là câu chuyện phía sau một nếp nhà, hương vị của một món ăn, tiếng hát của người dân và cách cộng đồng gìn giữ những gì thuộc về mình.

Để mỗi điểm đến có một sản phẩm riêng, mỗi sản phẩm có một câu chuyện và người dân thực sự được hưởng lợi từ những giá trị mình đang gìn giữ - đó chính là con đường để DLCĐ Phú Thọ đi từ khai thác tiềm năng đến phát triển bền vững.

Lệ Oanh