Khi du lịch nông thôn gắn với OCOP

Phát triển du lịch nông thôn gắn với OCOP là hướng đi cần thiết. Ảnh: An Hòa.

Từ sản phẩm OCOP đến trải nghiệm du lịch

Theo thống kê của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, đến tháng 9/2026, cả nước có hơn 21.000 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên, với hơn 10.000 chủ thể tham gia. Cùng với đó, hơn 600 mô hình du lịch nông thôn đã hình thành, trong đó gần 400 điểm du lịch được công nhận. Những con số này cho thấy nguồn lực phát triển du lịch nông thôn ngày càng đa dạng, từ nông sản đặc sản, làng nghề truyền thống đến cảnh quan thiên nhiên, bản sắc văn hóa và tri thức bản địa.

Theo ông Phương Đình Anh -  Phó Chánh Văn phòng Điều phối Trung ương Chương trình mục tiêu quốc gia, sự phát triển của các sản phẩm OCOP và mô hình du lịch nông thôn tạo nền tảng quan trọng để khai thác hiệu quả hơn tiềm năng kinh tế địa phương.

Tuy nhiên, từ nguồn lực sẵn có đến việc hình thành những sản phẩm du lịch hấp dẫn, có khả năng tiêu thụ ổn định vẫn còn khoảng cách. Nhiều sản phẩm OCOP chủ yếu được bán như hàng hóa thông thường, chưa trở thành một phần trong hành trình khám phá điểm đến. Ngược lại, không ít điểm du lịch nông thôn chưa có hệ thống sản phẩm đặc trưng, dịch vụ trải nghiệm và không gian mua sắm đủ sức giữ chân du khách.

Thực tế này cho thấy, phát triển du lịch nông thôn gắn với OCOP không đơn thuần là đưa sản phẩm địa phương vào các điểm tham quan, mà cần tạo ra sự kết nối giữa sản xuất, trải nghiệm và tiêu thụ. Khi du khách được tìm hiểu quy trình làm ra sản phẩm, trực tiếp tham gia hoạt động sản xuất, khám phá văn hóa địa phương và mua những đặc sản mang dấu ấn riêng, giá trị của sản phẩm không chỉ nằm ở công dụng hay chất lượng hàng hóa mà còn ở câu chuyện và trải nghiệm đi kèm.

Về vấn đề này, ông Đoàn Trường Giang - Phó Giám đốc Trung tâm Xúc tiến thương mại nông nghiệp, cho rằng nhiều địa phương có lợi thế về cảnh quan thiên nhiên, hệ sinh thái nông nghiệp, làng nghề và đời sống văn hóa đặc sắc, nhưng việc khai thác các nguồn lực này để hình thành sản phẩm du lịch có sức cạnh tranh vẫn còn hạn chế. Một số sản phẩm chưa thể hiện rõ nét đặc trưng riêng, thiếu sự kết nối giữa các chủ thể và chưa tạo được chuỗi giá trị hoàn chỉnh.

Theo đó, du lịch nông thôn cần được tổ chức trên cơ sở kết nối các giá trị bản địa thành những chương trình trải nghiệm thống nhất, thay vì chỉ dừng lại ở hoạt động tham quan, giới thiệu nông sản hay mua bán đặc sản. Nông trại, hợp tác xã, làng nghề, cơ sở chế biến và các dịch vụ lưu trú, ẩm thực có thể cùng tham gia xây dựng hành trình, giúp du khách vừa trải nghiệm đời sống nông thôn, vừa tiếp cận các sản phẩm OCOP ngay tại nơi sản xuất.

Liên kết để tạo sản phẩm có sức cạnh tranh

Theo PGS.TS Ngô Thị Thu Trang - Viện trưởng Viện Nghiên cứu khoa học xã hội và nhân văn, Trường Đại học Khoa học xã hội và nhân văn, Đại học Quốc gia TPHCM, sản phẩm có tiềm năng chưa đồng nghĩa với sản phẩm đủ sức cạnh tranh trên thị trường. Sản phẩm thiếu khác biệt khiến điểm đến khó thu hút khách; thị trường tiêu thụ yếu làm giảm doanh thu và khả năng tái đầu tư; liên kết lỏng lẻo khiến các dịch vụ bổ trợ không được khai thác hiệu quả. Vì vậy, chỉ đẩy mạnh quảng bá hoặc tổ chức các khóa đào tạo riêng lẻ khó tạo chuyển biến bền vững nếu thiếu sự phối hợp giữa các chủ thể.

Để giải quyết vấn đề này, cần hình thành hệ sinh thái du lịch nông thôn với sự tham gia của chính quyền địa phương, DN, hợp tác xã, cơ sở sản xuất, đơn vị kinh doanh dịch vụ và cộng đồng dân cư. Đặc biệt, việc hỗ trợ các chủ thể OCOP không nên dừng lại khi sản phẩm được công nhận. Các cơ sở cần tiếp tục được hướng dẫn duy trì chất lượng, cải tiến mẫu mã, xây dựng câu chuyện sản phẩm, phát triển hoạt động trải nghiệm và kết nối với DN lữ hành, điểm bán hàng, hệ thống phân phối.

Bên cạnh yêu cầu về thị trường, phát triển du lịch nông thôn gắn với OCOP cần bảo đảm hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế, bảo vệ môi trường và gìn giữ bản sắc văn hóa.

PGS.TS Mai Quang Vinh - Phó Chủ tịch Thường trực, Tổng Thư ký Hiệp hội Chuyển đổi Xanh Việt Nam, Viện trưởng Viện Công nghệ Xanh, cho rằng quy hoạch du lịch cộng đồng cần xem xét đồng thời tài nguyên tự nhiên, dân cư, sinh kế, văn hóa, hạ tầng và cơ chế quản lý, phân chia lợi ích.

Theo ông Vinh, phát triển du lịch không chỉ tập trung xây dựng cơ sở lưu trú, đường giao thông hay điểm tham quan, mà còn phải tính đến điều kiện vệ sinh, nguồn nước, rác thải, bảo tồn nghề truyền thống và quyền tham gia của người dân.

Vì vậy, bên cạnh các chỉ tiêu về lượng khách, doanh thu và số sản phẩm OCOP, địa phương cần quan tâm đến mức chi tiêu của du khách, tỷ lệ lao động địa phương tham gia cung ứng dịch vụ, thu nhập của hộ sản xuất, mức độ hài lòng của cư dân và khả năng duy trì các giá trị văn hóa, môi trường. Đây là những yếu tố phản ánh rõ hơn chất lượng và tính bền vững của mô hình du lịch nông thôn.

Lê Bảo