Diễn đàn Kinh tế Thế giới đề xuất 5 ưu tiên chiến lược cho du lịch trong bối cảnh thế giới nhiều biến động

Vịnh Hạ Long. Ảnh: Lê Nguyên Huy

Theo WEF, điều kiện phát triển du lịch trên thế giới đã được cải thiện đáng kể. Trong giai đoạn từ năm 2024 đến năm 2026, có 92% số nền kinh tế được đánh giá cải thiện điểm số Chỉ số Năng lực phát triển du lịch (TTDI). Tuy nhiên, cùng với sự phục hồi của lượng khách và chi tiêu du lịch, những thách thức mới đang nổi lên, bao gồm chi phí du lịch gia tăng, đầu tư chưa theo kịp nhu cầu, áp lực lên môi trường và cộng đồng địa phương, cũng như những hạn chế về nguồn nhân lực.

Trong báo cáo, WEF xác định 5 ưu tiên chiến lược nhằm giúp các quốc gia và điểm đến duy trì năng lực cạnh tranh, thích ứng với biến động và phát triển du lịch theo hướng bền vững.

Đa dạng hóa thị trường, giảm rủi ro phụ thuộc vào một nguồn khách

Theo WEF, đa dạng hóa thị trường là một trong những giải pháp quan trọng giúp điểm đến giảm thiểu tác động từ các cú sốc kinh tế, căng thẳng địa chính trị, thay đổi nhu cầu du lịch hoặc gián đoạn mạng lưới giao thông. Việc phụ thuộc quá lớn vào một thị trường, nhóm khách hoặc mùa du lịch có thể khiến hoạt động du lịch dễ bị tổn thương khi điều kiện thị trường thay đổi.

Do đó, các điểm đến cần mở rộng đồng thời thị trường nội địa, khu vực và quốc tế; cân đối giữa khách đường ngắn và đường dài; phát triển đa dạng phân khúc khách nghỉ dưỡng, du lịch công vụ, hội họp và sự kiện; đồng thời xây dựng sản phẩm có sức hấp dẫn quanh năm nhằm giảm tính mùa vụ.

Đa dạng hóa nguồn khách không chỉ giúp duy trì lượng khách ổn định mà còn tạo điều kiện cho doanh nghiệp đầu tư dài hạn vào hạ tầng, dịch vụ và phát triển nguồn nhân lực. Đối với cơ quan quản lý du lịch, yêu cầu đặt ra là gắn kết hoạt động xúc tiến, phát triển sản phẩm và mở rộng kết nối giao thông với chiến lược đa dạng hóa thị trường và phân khúc khách.

Bảo đảm khả năng tiếp cận, tăng cường hiện diện số và duy trì hoạt động liên tục

Kết nối giao thông, chính sách thị thực, quản lý biên giới và khả năng tiếp cận thông tin có vai trò quan trọng trong việc chuyển nhu cầu thành dòng khách thực tế. WEF cho biết điểm số trung bình về hạ tầng vận tải hàng không của nhóm 20 nền kinh tế dẫn đầu TTDI cao hơn 50% so với các nền kinh tế còn lại trong bảng xếp hạng, cho thấy vai trò nổi bật của kết nối hàng không đối với năng lực cạnh tranh của điểm đến.

Tuy nhiên, kết nối vật lý chưa đủ để bảo đảm khả năng tiếp cận. Các điểm đến cần nâng cao mức độ hiện diện, độ tin cậy và khả năng tiếp cận thông tin trên các nền tảng số, bao gồm những công cụ tìm kiếm và lập kế hoạch du lịch ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI). Thông tin về điểm đến cần được cập nhật chính xác, thống nhất và có cấu trúc phù hợp để các hệ thống số có thể khai thác.

Bên cạnh đó, khả năng duy trì hoạt động khi xảy ra gián đoạn ngày càng trở nên quan trọng. WEF khuyến nghị các điểm đến tăng cường kết nối giữa các loại hình vận tải, bảo đảm tính liên tục của hệ thống đặt dịch vụ, thanh toán và thông tin du khách; đồng thời nâng cao năng lực dự báo rủi ro, phối hợp ứng phó và truyền thông khủng hoảng.

Nâng cao giá trị trải nghiệm thay vì chỉ cạnh tranh về giá

Khả năng cạnh tranh về giá là một trong những chỉ số trụ cột có kết quả yếu trong TTDI giai đoạn 2024-2026, phản ánh tình trạng chi phí gia tăng tại nhiều nền kinh tế. Lạm phát, chi phí lao động và vận tải tăng đang tạo sức ép lên giá dịch vụ, khiến việc duy trì lợi thế về giá trở nên khó khăn hơn.

Theo WEF, các điểm đến cần chuyển trọng tâm từ tăng số lượng khách hoặc giảm giá đơn thuần sang nâng cao giá trị tổng thể của trải nghiệm du lịch. Những giải pháp được khuyến nghị bao gồm bảo đảm chất lượng dịch vụ nhất quán, phát triển các phân khúc có giá trị cao, điều chỉnh sản phẩm phù hợp với khả năng chi tiêu của khách nhưng không làm suy giảm chất lượng và độ tin cậy, đồng thời đầu tư vào thương hiệu và các giá trị văn hóa, xã hội, môi trường của điểm đến.

Năng lực cạnh tranh dài hạn không chỉ phụ thuộc vào việc điểm đến có mức giá cao hay thấp, mà còn ở mức độ tương xứng giữa chi phí và chất lượng trải nghiệm mà du khách nhận được. Vì vậy, việc duy trì uy tín, chất lượng dịch vụ và sức hấp dẫn của tài nguyên du lịch là yếu tố quan trọng để tạo dựng lợi thế cạnh tranh bền vững.

Bảo đảm lợi ích của du lịch được chia sẻ rộng rãi với cộng đồng địa phương

WEF lưu ý rằng tăng trưởng du lịch không đồng nghĩa với việc lợi ích kinh tế - xã hội tự động được phân bổ rộng rãi cho cộng đồng địa phương. Kết quả TTDI cho thấy tính bền vững của nhu cầu du lịch vẫn thấp hơn mức trước đại dịch, trong khi tác động kinh tế - xã hội của du lịch suy giảm.

Khi tốc độ tăng trưởng vượt quá khả năng đáp ứng của địa phương, các điểm đến có thể phải đối mặt với tình trạng quá tải, chi phí sinh hoạt gia tăng, ùn tắc giao thông, áp lực lên dịch vụ công và suy giảm sự ủng hộ của người dân đối với hoạt động du lịch. Du lịch cũng cạnh tranh với nhu cầu của cư dân và các ngành kinh tế khác về cơ sở lưu trú, lao động, nước và năng lượng.

Để giải quyết vấn đề này, WEF đề xuất gắn quy hoạch phát triển du lịch với năng lực của hạ tầng, cơ sở lưu trú, nguồn nhân lực và hệ thống tài nguyên địa phương; tăng cường đóng góp của doanh nghiệp nhỏ và vừa, chuỗi cung ứng tại chỗ và việc làm có chất lượng; đồng thời đánh giá hiệu quả du lịch dựa trên tác động kinh tế địa phương, chất lượng việc làm, kết quả môi trường và mức độ phân bổ khách giữa các địa bàn, thay vì chỉ dựa vào lượng khách.

Cơ quan quản lý, doanh nghiệp và điểm đến cũng cần minh bạch hơn trong truyền thông về những lợi ích mà du lịch mang lại, cách thức nguồn thu được tạo ra và tái đầu tư, qua đó tăng cường sự tham gia và ủng hộ của cộng đồng đối với phát triển du lịch.

Tăng cường năng lực nhân lực và hệ thống hỗ trợ hoạt động du lịch

Nguồn nhân lực tiếp tục là một trong những thách thức lớn đối với tăng trưởng du lịch toàn cầu. Theo dự báo được WEF dẫn trong báo cáo, đến năm 2035, nhu cầu lao động của ngành du lịch có thể vượt nguồn cung hơn 43 triệu người, tương đương mức thiếu hụt 16%. Tình trạng này tạo áp lực đối với khả năng đáp ứng nhu cầu, duy trì chất lượng dịch vụ và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Thách thức không chỉ nằm ở số lượng lao động mà còn ở kỹ năng và kinh nghiệm. Già hóa dân số, những rào cản đối với dịch chuyển lao động và khó khăn trong tuyển dụng, giữ chân nhân sự đang khiến nhiều doanh nghiệp du lịch gặp trở ngại. Trong bối cảnh đó, AI và các công cụ số có thể hỗ trợ nâng cao năng suất, nhưng cần được sử dụng để tăng cường năng lực của người lao động, thay vì thay thế yếu tố con người vốn giữ vai trò cốt lõi trong trải nghiệm du lịch.

WEF khuyến nghị tăng đầu tư vào đào tạo kỹ năng, phát triển năng lực quản lý, cải thiện chất lượng việc làm và lộ trình nghề nghiệp; giảm tính mùa vụ nhằm hỗ trợ giữ chân lao động; đồng thời nâng cao năng suất thông qua ứng dụng công nghệ. Bên cạnh đó, cần tăng cường phối hợp giữa cơ quan quản lý, cơ sở đào tạo, hiệp hội ngành nghề và doanh nghiệp, cũng như hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa nâng cao năng lực hoạt động và chuyển đổi số.

Trung tâm Thông tin du lịch