Đánh thức “mỏ vàng” văn hóa để phát triển du lịch
Nguồn lực nội sinh giàu tiềm năng
Tại hội thảo “Kết nối, quảng bá văn hóa, di sản, lịch sử và du lịch” được Trung tâm Truyền hình Việt Nam khu vực miền Trung - Tây Nguyên (VTV8) tổ chức tại Gia Lai mới đây, nhiều chuyên gia và nhà quản lý đều chung nhận định: Văn hóa không chỉ là hồn cốt dân tộc mà còn là nguồn lực nội sinh mạnh mẽ cho phát triển.
Nhà báo Nguyễn Lâm Thanh, Giám đốc VTV8 cho rằng, Việt Nam đang sở hữu một kho tàng vô giá với chiều dài lịch sử, sự kỳ vĩ của di sản và chiều sâu văn hóa. Tuy nhiên, câu hỏi lớn không nằm ở việc chúng ta có gì, mà là làm thế nào để biến những giá trị ấy thành động lực phát triển kinh tế, trong đó du lịch đóng vai trò then chốt.
Các đại biểu chia sẻ góc nhìn về tầm quan trọng của văn hóa, di sản, lịch sử đối với phát triển du lịch tại hội thảo.
Theo ông Thanh, trong bối cảnh hiện nay, du lịch không chỉ đơn thuần là hoạt động tham quan, nghỉ dưỡng mà đã trở thành cầu nối quan trọng đưa văn hóa đến gần hơn với công chúng. Thông qua du lịch, những giá trị văn hóa được kích hoạt, lan tỏa và thẩm thấu sâu hơn vào đời sống xã hội. Du khách không chỉ đến để ngắm cảnh, mà còn để trải nghiệm, tìm hiểu, cảm nhận và kết nối với bản sắc của vùng đất. Chính quá trình này đã góp phần tạo nên sức hấp dẫn riêng cho điểm đến, đồng thời thúc đẩy sự gắn kết giữa con người với con người, giữa các vùng miền với nhau.
Thực tế cho thấy, nhiều địa phương đã bước đầu khai thác hiệu quả lợi thế văn hóa, di sản, lịch sử trong phát triển du lịch. Những đô thị cổ, làng nghề truyền thống, lễ hội dân gian hay không gian văn hóa đặc trưng đã trở thành điểm nhấn thu hút du khách. Tuy nhiên, nhìn tổng thể, việc khai thác vẫn chưa tương xứng với tiềm năng. Không ít nơi vẫn dừng lại ở việc giới thiệu cái có sẵn, thiếu sự đầu tư bài bản để biến di sản thành sản phẩm du lịch có giá trị gia tăng cao.
Khi văn hóa trở thành câu chuyện của du lịch
Ở góc độ chuyên gia, TS Lê Quốc Vinh, Chủ tịch HĐQT, Tổng Giám đốc Tập đoàn Truyền thông Lê cho rằng, một trong những hạn chế lớn nhất của du lịch Việt Nam hiện nay là chưa biết cách “kể chuyện” về văn hóa. Trong khi đó, xu hướng du lịch thế giới đã thay đổi mạnh mẽ: du khách không còn chỉ tìm kiếm những điểm đến đẹp mà mong muốn được sống trong những trải nghiệm có chiều sâu, gắn với câu chuyện văn hóa đặc sắc.
“Du lịch ngày nay là hành trình trải nghiệm, nơi du khách tìm kiếm cảm xúc và ký ức. Muốn vậy, mỗi điểm đến phải có một câu chuyện riêng, đủ hấp dẫn, đủ khác biệt để ghi dấu ấn”, ông Vinh phân tích. Theo ông, văn hóa, di sản, lịch sử chính là chất liệu quan trọng nhất để tạo nên những câu chuyện đó.
Đồng bào dân tộc thiểu số tỉnh Đắk Lắk biểu diễn cồng chiêng truyền thống, góp phần bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa bản địa. Ảnh: Thiên Lý
Tuy nhiên, thực tế cho thấy việc khai thác văn hóa cho du lịch ở nhiều địa phương còn manh mún, thiếu tính hệ thống. Mỗi nơi kể một câu chuyện riêng lẻ, thiếu sự liên kết và nhất quán, dẫn đến hình ảnh điểm đến chưa rõ nét. Công tác truyền thông chủ yếu dừng lại ở việc liệt kê các điểm tham quan, mà chưa xây dựng được một câu chuyện đủ mạnh để chinh phục du khách.
TS Lê Quốc Vinh nhấn mạnh, nếu được khai thác đúng cách, văn hóa có thể trở thành đòn bẩy quan trọng cho phát triển kinh tế. Không chỉ thu hút du khách, du lịch văn hóa còn kích thích tiêu dùng trong nhiều lĩnh vực như ẩm thực, thời trang, nghệ thuật, dịch vụ…, qua đó tạo việc làm và nâng cao giá trị của điểm đến. “Văn hóa không chỉ là tài nguyên, mà phải trở thành động cơ kinh tế của cả một vùng đất”, ông Vinh nói.
Liên kết để đánh thức giá trị
Một vấn đề được nhiều đại biểu tại hội thảo đặt ra là dù tiềm năng rất lớn, nhưng văn hóa, di sản, lịch sử vẫn chưa thực sự trở thành động lực mạnh mẽ cho du lịch do thiếu sự liên kết và khai thác đồng bộ. Việc bảo tồn và phát huy giá trị di sản ở một số nơi còn tách rời với phát triển du lịch, dẫn đến tình trạng có mà chưa dùng hết, hoặc khai thác chưa đúng hướng.
Theo các chuyên gia, để đánh thức nguồn lực này, cần có sự vào cuộc đồng bộ của nhiều bên, từ cơ quan quản lý, doanh nghiệp đến các cơ quan truyền thông. Trong đó, truyền thông đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong việc xây dựng hình ảnh, kể câu chuyện và lan tỏa giá trị.
Từ thực tiễn hoạt động báo chí địa phương, nhà báo Phạm Văn Báu, Giám đốc Báo và Phát thanh, Truyền hình Thanh Hóa cho rằng mỗi cơ quan truyền thông đều có thế mạnh riêng trong cách tiếp cận và thể hiện. Khi các đơn vị cùng tham gia, cùng kể những câu chuyện về di sản bằng nhiều góc nhìn khác nhau, công chúng sẽ được tiếp cận một bức tranh toàn diện, sinh động hơn về giá trị văn hóa Việt Nam. Đây cũng chính là cách để nâng cao sức hấp dẫn của điểm đến trong mắt du khách.
Người dân phường Bình Kiến tái hiện nghi lễ truyền thống trong lễ hội cầu ngư, tạo điểm nhấn trong phát triển du lịch địa phương. Ảnh: Thiên Lý
Bên cạnh đó, các địa phương cần xây dựng chiến lược phát triển du lịch dựa trên nền tảng văn hóa một cách bài bản, xác định rõ bản sắc riêng, từ đó phát triển các sản phẩm du lịch đặc thù. Không thể phát triển dàn trải, càng không thể sao chép mô hình của nhau, bởi giá trị cốt lõi của du lịch văn hóa nằm ở sự khác biệt.
Quan trọng hơn, việc khai thác di sản phải đi đôi với bảo tồn. Phát triển du lịch không thể đánh đổi bằng việc làm mai một các giá trị văn hóa truyền thống. Ngược lại, du lịch phải trở thành công cụ để gìn giữ, phục hồi và phát huy di sản một cách bền vững.
Trong bối cảnh mới, khi du lịch đang chuyển mình theo hướng chất lượng và trải nghiệm, văn hóa, di sản, lịch sử càng khẳng định vai trò then chốt. Đó không chỉ là tài nguyên sẵn có mà còn là chìa khóa để mở ra hướng phát triển bền vững, nâng cao giá trị điểm đến và khẳng định vị thế của du lịch Việt Nam trên bản đồ thế giới. Vấn đề còn lại là chúng ta có đủ quyết tâm và cách làm đúng để biến “mỏ vàng” ấy thành nguồn lực thực sự hay không.
Lê Hảo
