Chợ Viềng Vụ Bản: Điểm hẹn du lịch văn hóa tâm linh đặc sắc

Mua cây cảnh “cầu may” tại chợ Viềng.

Phiên chợ cầu may - sức hút riêng của du lịch văn hóa

Theo các tài liệu thư tịch cổ, chợ Viềng (xã Vụ Bản), còn gọi là chợ Viềng Xuân hay chợ Viềng Phủ, đã xuất hiện từ rất sớm. Trong cuốn “Tục lệ xã An Thái” biên soạn năm 1850, chợ Viềng được ghi nhận là một chợ lớn, mỗi năm chỉ họp một phiên, dân gian quen gọi là chợ Trời. Đến nay, phiên chợ vẫn được tổ chức duy nhất vào đêm mùng 7 rạng ngày mùng 8 tháng Giêng âm lịch, trở thành một sự kiện văn hóa đặc biệt trong hành trình du xuân đầu năm.

Các gian hàng tại chợ Viềng chủ yếu bày bán sản vật địa phương, nhiều nhất là cây giống, cây cảnh, đồ thủ công mỹ nghệ, nông cụ truyền thống, thậm chí cả những vật dụng gia đình đã qua sử dụng. Đặc biệt, văn hóa “mua may, bán rủi” khiến trải nghiệm mua sắm tại chợ Viềng trở nên khác biệt với tất cả các phiên chợ truyền thống khác: Người bán không nói thách và người mua không mặc cả. Ai đi chợ cũng muốn mua một vài món “cầu may”. Điều đó mang lại cho du khách cảm giác như đi hội, nhiều ý nghĩa tinh thần hơn là giá trị vật chất.

Thú vị hơn, chợ Viềng là một “mắt xích” quan trọng trong hệ thống du lịch tín ngưỡng tại Vụ Bản, nơi hội tụ nhiều di tích tâm linh có lịch sử lâu đời. Trung tâm của hệ thống này là Quần thể di tích lịch sử - văn hóa Phủ Dầy, gồm nhiều đền, phủ, chùa và lăng thờ Thánh Mẫu Liễu Hạnh - một trong “Tứ bất tử” của tín ngưỡng dân gian Việt Nam. Phủ Dầy được xây dựng bề thế với các công trình như Phủ Tiên Hương, Phủ Vân Cát và Lăng Mẫu. Chính vì vậy, đến với chợ Viềng, du khách sẽ được tham gia vào hành trình tham quan - chiêm bái - trải nghiệm văn hóa - lễ hội tại các địa điểm lân cận. Sự kết nối giữa chợ Viềng với hệ thống đền, phủ làm tăng sức hút cho vùng Vụ Bản, góp phần hình thành những tour tâm linh đặc sắc, vừa phục vụ nhu cầu tín ngưỡng, vừa mở rộng trải nghiệm du lịch văn hóa cho du khách trong nước và quốc tế.

Bên cạnh đó, chợ Viềng còn hấp dẫn du khách bởi các hoạt động văn hóa dân gian như hát chèo, hát chầu văn, xin chữ đầu năm, cùng đặc sản bê thui trứ danh - những yếu tố góp phần làm phong phú trải nghiệm du lịch, để mỗi chuyến đi chợ Viềng trở thành một hành trình khám phá văn hóa bản địa.

Chợ Viềng Xuân 2026 - hướng tới sản phẩm du lịch bền vững

Xuân 2026, chợ Viềng được tổ chức trong bối cảnh xã Vụ Bản định hướng phát triển du lịch tâm linh, văn hóa gắn với quần thể di tích Phủ Dầy, đẩy mạnh liên kết với các khu du lịch nổi tiếng trong vùng. Ông Trần Minh Hoan, Bí thư xã Vụ Bản cho biết: “Năm nay, sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, hướng tới xây dựng xã Vụ Bản trở thành trung tâm du lịch tâm linh của tỉnh Ninh Bình, chính quyền địa phương đã lên kế hoạch tổ chức Lễ hội Chợ Viềng Xuân với quy mô lớn hơn, quy củ hơn nhằm xác lập hồ sơ trình cấp có thẩm quyền công nhận Chợ Viềng Xuân xã Vụ Bản là Di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia”.

Năm nay là lần đầu tiên Lễ hội Chợ Viềng Xuân được diễn ra trong 3 ngày (từ tối mùng 6 đến hết ngày mùng 8 tháng Giêng năm Bính Ngọ), với quy mô và cách thức tổ chức bài bản hơn, tạo điều kiện thuận lợi cho du khách tham quan, trải nghiệm. Công tác tổ chức chú trọng mở rộng không gian lễ hội, sắp xếp các khu vực mua bán, ẩm thực, vui chơi và hành lễ một cách hợp lý, đồng thời tăng cường bảo đảm an ninh trật tự, an toàn giao thông, vệ sinh môi trường. Những biện pháp này nhằm mang đến cho du khách một không gian du xuân an toàn, văn minh và thân thiện.

Cũng theo ông Trần Minh Hoan, từ xa xưa, Vụ Bản đã được biết đến là vùng đất “Thiên Bản lục kỳ” - nơi hội tụ nhiều câu chuyện linh thiêng, huyền tích dân gian. Phát huy lợi thế đó, địa phương đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm bảo tồn và khai thác hiệu quả giá trị di sản, với phương châm “Nhà nước và nhân dân cùng làm”. Cùng với việc nâng cấp hạ tầng, hoàn thiện quy hoạch tổng thể hệ thống di sản và đẩy mạnh xã hội hóa, Vụ Bản từng bước hình thành không gian du lịch văn hóa - tâm linh gắn kết giữa các di tích và các sự kiện lễ hội truyền thống. Điều này có ý nghĩa đặc biệt trong việc kết nối du lịch trong và ngoài xã, hướng tới liên kết vùng.

Việc từng bước xây dựng hồ sơ đề nghị công nhận “Chợ Viềng Xuân xã Vụ Bản là Di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia” được xem là bước đi quan trọng trong chiến lược phát triển du lịch bền vững. Khi được ghi danh, chợ Viềng không chỉ được bảo tồn tốt hơn về mặt văn hóa, mà còn có thêm cơ hội quảng bá, kết nối với các tuyến, điểm du lịch tâm linh - văn hóa của tỉnh Ninh Bình.

Với sự chuẩn bị chu đáo và định hướng dài hạn, Chợ Viềng Xuân 2026 hứa hẹn tiếp tục là điểm nhấn trong bức tranh du lịch đầu năm của Ninh Bình, nơi du khách không chỉ “đi chợ lấy may” mà còn tìm thấy những trải nghiệm văn hóa sâu lắng, giàu bản sắc - những giá trị làm nên sức hút bền bỉ của du lịch lễ hội Việt Nam.

Bài và ảnh: Nhật Nam