Từ TTCI đến TTDI: Sự thay đổi tiếp cận phát triển du lịch theo hướng bền vững

Từ Chỉ số Năng lực cạnh tranh du lịch (Travel & Tourism Competitiveness Index - TTCI) được công bố lần đầu năm 2007, đến Chỉ số Năng lực phát triển du lịch (Travel & Tourism Development Index - TTDI) hiện nay, hệ thống đánh giá của WEF đã trải qua những điều chỉnh quan trọng, phản ánh sự thay đổi trong tư duy phát triển du lịch trên thế giới.

Gần 20 năm hình thành và phát triển hệ thống chỉ số đánh giá du lịch toàn cầu

Năm 2007, WEF lần đầu công bố Báo cáo Năng lực cạnh tranh du lịch toàn cầu, đồng thời giới thiệu TTCI nhằm đánh giá những yếu tố và chính sách tạo điều kiện cho sự phát triển của ngành du lịch tại các nền kinh tế. Đây là một trong những nỗ lực đầu tiên xây dựng hệ thống đánh giá có tính so sánh quốc tế, giúp các quốc gia nhận diện lợi thế, hạn chế và vị thế cạnh tranh của mình trên thị trường du lịch toàn cầu.

TTCI được phát triển và công bố định kỳ hai năm một lần. Qua các kỳ báo cáo, bộ chỉ số từng bước được hoàn thiện về phạm vi dữ liệu, số lượng nền kinh tế tham gia và phương pháp đánh giá. Hệ thống này không chỉ xem xét các yếu tố trực tiếp liên quan đến hoạt động du lịch mà còn mở rộng sang môi trường kinh doanh, an ninh, nguồn nhân lực, hạ tầng giao thông, tài nguyên thiên nhiên, tài nguyên văn hóa và mức độ ưu tiên của chính phủ đối với ngành du lịch.

Tuy nhiên, cùng với sự phát triển nhanh chóng của du lịch toàn cầu, những thách thức mới cũng ngày càng bộc lộ rõ. Tình trạng quá tải tại các điểm đến, sự phân bổ không đồng đều lợi ích kinh tế từ du lịch, áp lực lên tài nguyên thiên nhiên và văn hóa, tác động của biến đổi khí hậu và những biến động về kinh tế - xã hội đặt ra yêu cầu phải thay đổi cách tiếp cận trong đánh giá sự phát triển của ngành.

Báo cáo TTCI năm 2019 đã đề cập những vấn đề mang tính bước ngoặt này, nhấn mạnh rằng tăng trưởng du lịch không thể chỉ được đánh giá thông qua khả năng thu hút ngày càng nhiều khách du lịch, mà cần tính đến chất lượng tăng trưởng, khả năng quản lý điểm đến, bảo vệ tài nguyên và lợi ích của cộng đồng địa phương.

Đặc biệt, đại dịch Covid-19 đã cho thấy mức độ dễ bị tổn thương của ngành du lịch trước các cú sốc bên ngoài, đồng thời khẳng định vai trò của hệ thống y tế, an sinh xã hội, thị trường lao động, công nghệ thông tin và năng lực quản trị trong việc duy trì hoạt động và phục hồi ngành du lịch.

Trên cơ sở đó, WEF tiến hành nghiên cứu, điều chỉnh và phát triển bộ chỉ số. Năm 2022, WEF lần đầu tiên công bố Báo cáo Chỉ số Năng lực phát triển du lịch (Travel & Tourism Development Index - TTDI), chính thức chuyển đổi từ cách tiếp cận đánh giá năng lực cạnh tranh sang đánh giá các điều kiện thúc đẩy phát triển du lịch bền vững và có khả năng chống chịu.

Đến nay, TTDI tiếp tục được hoàn thiện qua các kỳ công bố năm 2024 và 2026, trở thành công cụ tham chiếu quan trọng trong đánh giá môi trường và các điều kiện phát triển du lịch tại các nền kinh tế.

Từ TTCI sang TTDI: Những thay đổi trong phương pháp và cách tiếp cận đánh giá

Sự chuyển đổi từ TTCI sang TTDI không phải là việc xây dựng một bộ chỉ số hoàn toàn mới, mà là quá trình kế thừa và phát triển hệ thống đánh giá đã được WEF xây dựng trong nhiều năm. Theo WEF, hai bộ chỉ số có mối liên hệ chặt chẽ về nền tảng, nhưng TTDI được mở rộng và điều chỉnh để phản ánh đầy đủ hơn yêu cầu phát triển của ngành du lịch trong bối cảnh mới.

Thứ nhất, thay đổi về triết lý và mục tiêu đánh giá

TTCI tập trung đánh giá năng lực cạnh tranh của một nền kinh tế trong việc phát triển ngành du lịch, thông qua các yếu tố tạo thuận lợi cho hoạt động kinh doanh, thu hút khách và nâng cao sức hấp dẫn của điểm đến.

Trong khi đó, TTDI chuyển trọng tâm sang đánh giá các yếu tố và chính sách tạo điều kiện cho ngành du lịch phát triển bền vững, có khả năng chống chịu trước các biến động và đóng góp tích cực cho sự phát triển kinh tế - xã hội của quốc gia.

Điểm đáng chú ý là TTDI không trực tiếp đo lường kết quả hoạt động du lịch như số lượng khách quốc tế, tổng thu hay mức chi tiêu của du khách. Thay vào đó, chỉ số tập trung đánh giá những điều kiện nền tảng quyết định khả năng thu hút, phục vụ và duy trì hoạt động du lịch trong dài hạn.

Thứ hai, điều chỉnh cấu trúc và mở rộng các trụ cột đánh giá

Một trong những thay đổi quan trọng nhất là việc mở rộng cấu trúc chỉ số từ 14 trụ cột trong TTCI lên 17 trụ cột và 102 chỉ số thành phần trong TTDI, được tổ chức thành 5 nhóm lớn.

Năm nhóm và 17 chỉ số trụ cột của TTDI gồm:

• Nhóm Môi trường thuận lợi, gồm: Môi trường kinh doanh; An toàn, an ninh; Y tế và vệ sinh; Nhân lực và thị trường lao động; Mức độ sẵn sàng về công nghệ thông tin và truyền thông.
• Nhóm Chính sách và các điều kiện hỗ trợ du lịch, gồm: Mức độ ưu tiên cho du lịch; Mức độ mở cửa du lịch; Sức cạnh tranh về giá.
• Nhóm Cơ sở hạ tầng và dịch vụ, gồm: Hạ tầng hàng không; Hạ tầng mặt đất và cảng; Hạ tầng và dịch vụ du lịch.
• Nhóm Tài nguyên du lịch, gồm: Tài nguyên tự nhiên; Tài nguyên văn hóa; Tài nguyên phi giải trí.
• Nhóm Sự bền vững của du lịch, gồm: Sự bền vững về môi trường; Sự bền vững của nhu cầu du lịch; Tác động kinh tế - xã hội của du lịch.

So với TTCI, TTDI bổ sung và nhấn mạnh hơn những nội dung có ý nghĩa dài hạn đối với sự phát triển của ngành, đặc biệt là tính bền vững về môi trường, tác động kinh tế - xã hội, chất lượng thị trường lao động và khả năng duy trì nhu cầu du lịch.

Đáng chú ý, việc đưa tác động kinh tế - xã hội và tính bền vững của nhu cầu du lịch thành những trụ cột riêng cho thấy sự thay đổi trong quan điểm đánh giá: một điểm đến không chỉ cần có khả năng thu hút khách mà còn phải bảo đảm lợi ích kinh tế được chuyển hóa thành giá trị cho xã hội, tạo việc làm có chất lượng và hạn chế những rủi ro do tăng trưởng thiếu cân đối.

Thứ ba, thay đổi về phương pháp tính toán và trọng số

TTCI trước đây được cấu trúc thành các nhóm chỉ số thành phần, với trọng số khác nhau giữa các nhóm. Trong khi đó, TTDI áp dụng phương pháp tính điểm trung bình cộng của 17 trụ cột, mỗi trụ cột có trọng số tương đương.

Năm nhóm lớn của TTDI có vai trò tổ chức, phân loại và trình bày kết quả, không trực tiếp được sử dụng để tính điểm tổng thể. Điểm số được hình thành từ kết quả đánh giá của 17 trụ cột thành phần.

Về dữ liệu, TTDI kết hợp hai nguồn chính: dữ liệu định lượng từ các tổ chức quốc tế, cơ sở dữ liệu công khai và các đơn vị cung cấp dữ liệu khu vực tư nhân; dữ liệu từ Khảo sát ý kiến lãnh đạo doanh nghiệp (Executive Opinion Survey) của WEF, được sử dụng đối với những nội dung chưa có dữ liệu thống kê tương đương giữa các quốc gia.

Các chỉ số được đánh giá trên thang điểm từ 1 đến 7, trong đó 1 là mức thấp nhất và 7 là mức cao nhất. Việc chuẩn hóa nhằm tạo cơ sở so sánh giữa các nền kinh tế có quy mô, trình độ phát triển và điều kiện khác nhau.

Như vậy, TTDI không chỉ mở rộng phạm vi đánh giá mà còn điều chỉnh cách phân bổ trọng số, tăng tính cân bằng giữa các yếu tố cấu thành năng lực phát triển du lịch.

Thứ tư, tăng cường khả năng so sánh và nhận diện những vấn đề cần cải thiện

Một điểm đáng lưu ý là sự thay đổi phương pháp có thể tác động đáng kể đến điểm số và thứ hạng của từng nền kinh tế. Trong quá trình chuyển đổi từ TTCI sang TTDI, WEF đã thực hiện đối chiếu kết quả năm 2019 theo cả hai phương pháp. Do đó, không nên so sánh trực tiếp thứ hạng giữa hai bộ chỉ số như khi chúng được xây dựng trên cùng một hệ thống phương pháp. Việc đánh giá xu hướng cần căn cứ vào dữ liệu được tính toán lại theo cùng một phương pháp.

Đặc biệt, trong Báo cáo TTDI 2026, WEF đã điều chỉnh và tính toán lại dữ liệu của các năm 2019, 2022 và 2024 theo phương pháp mới nhất để bảo đảm khả năng so sánh giữa các kỳ. Đây là cơ sở quan trọng để đánh giá chính xác hơn xu hướng cải thiện của từng nền kinh tế trong dài hạn.

TTDI 2026: Du lịch toàn cầu hướng đến phát triển bền vững và khả năng chống chịu

Báo cáo TTDI 2026 được WEF công bố ngày 25/9/2026. Kết quả cho thấy điều kiện phát triển du lịch đã được cải thiện tại phần lớn các nền kinh tế. Mười vị trí dẫn đầu thế giới thuộc về Nhật Bản, Hoa Kỳ, Tây Ban Nha, Australia, Pháp, Đức, Anh, Trung Quốc, Thụy Sĩ và Ý. Khu vực châu Á - Thái Bình Dương ghi nhận mức cải thiện mạnh nhất, với điểm TTDI trung bình tăng 3,6% so với năm 2024.

Theo kết quả TTDI 2026, Việt Nam đạt 4,15 điểm, xếp thứ 52, tăng 7 bậc so với năm 2024 và tăng 10 bậc so với năm 2019. Đặc biệt, điểm số tăng 6,3% so với năm 2024 cao gấp 3 lần mức tăng trung bình toàn cầu và cao thứ 2 trên thế giới, chỉ sau Albania (+7%).

Những kết quả này cho thấy các nền kinh tế mới nổi đang từng bước cải thiện điều kiện phát triển du lịch, đặc biệt trong các lĩnh vực hạ tầng, kết nối giao thông và dịch vụ. Các nền kinh tế phát triển vẫn duy trì lợi thế nhờ hệ thống hạ tầng đồng bộ, môi trường kinh doanh thuận lợi, năng lực kết nối quốc tế và chất lượng dịch vụ.

Từ cải thiện thứ hạng đến nâng cao chất lượng phát triển

Qua gần 20 năm, hệ thống chỉ số của WEF đã chuyển dịch từ đánh giá năng lực cạnh tranh sang đánh giá toàn diện hơn các điều kiện phát triển du lịch bền vững và có khả năng chống chịu. Sự thay đổi này phản ánh xu hướng chung của ngành du lịch thế giới: tăng trưởng không chỉ được đo bằng số lượng khách và doanh thu, mà còn bằng chất lượng môi trường phát triển, hiệu quả khai thác tài nguyên, khả năng thích ứng trước biến động và những đóng góp thiết thực cho kinh tế - xã hội.

Thứ hạng chỉ là một phương diện tham chiếu. Điều quan trọng là sử dụng kết quả đánh giá để nhận diện đúng những điểm mạnh cần phát huy, những hạn chế cần khắc phục và những lĩnh vực cần ưu tiên đầu tư. Trong đó, nâng cao chất lượng hạ tầng và dịch vụ, cải thiện môi trường kinh doanh, phát triển nguồn nhân lực, bảo vệ tài nguyên, nâng cao chất lượng môi trường tự nhiên, thúc đẩy chuyển đổi số và gia tăng đóng góp kinh tế - xã hội của du lịch cần tiếp tục là những định hướng trọng tâm.

Trung tâm Thông tin du lịch